Zware kritiek op rapport over Debye-kwestie

Onderzoekers Martijn Eickhoff van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie NIOD heeft steken laten vallen in zijn in november verschenen studie van de Nederlandse fysisch-chemicus Peter Debye en diens opstelling in Nazi-Duitsland....

Met de studie wordt geen recht gedaan aan de Nederlandse Nobelprijswinnaar, schrijven de voormalig directeur van het Debije-instituut in Utrecht en twee collega's in een open brief aan onderwijsminister Ronald Plasterk.

Nederlander Peter Debye (1884-1966) bleef tot 1939 als vooraanstaand wetenschapper actief in Duitsland. Uiteindelijk vertrok hij naar de VS.

Vorig jaar raakte zijn naam in opspraak toen een boek suggereerde dat hij met de nazi's sympatiseerde en het vertrek van joodse leden van de Deutsche Physikalische Gesellschaft had bespoedigd. De affaire leidde er ondermeer toe dat de Universiteit Utrecht het Debye-instituut zijn naam ontnam.

In november concludeerde Eickhoff in zijn NIOD-studie dat Debye geen actieve steun aan het nazi-regime had verleend, maar dat hij wel een opportunist kan worden genoemd. Hij was, aldus Eickhoff, vooral uit op het redden van de wetenschap en zijn eigen vooraanstaande positie daarbinnen.

Volgens oud-directeur Gijs van Ginkel, oud-leraar en chemicus J. Reiding en redacteur H. de Lang van het Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde, is het NIOD rapport onder de maat. Er zijn tekortkomingen, staan fouten in en er zijn suggestieve en speculatieve conclusies getrokken.

Zo heeft Eickhoff volgens de briefschrijvers onvoldoende aangegeven hoe moeilijk het in de jaren dertig in Duitsland was om kritiek te hebben. Ook is verzuimd te onderzoeken hoe andere wetenschappers dan Debye zich hebben opgesteld.

Een fout is bijvoorbeeld de aanname dat na een oproep van Debye in 1938 120 joodse leden van de DPG werden geschrapt, waarvan slechts vijf vrijwillig. Daarvoor zijn echter geen goede bewijzen, aldus Van Ginkel.

De Debye-affaire kwam vorig jaar aan het rollen door een hoofdstuk in een boek van de Nederlandse wetenschapshistoricus Sybe Rispens. Het NIOD noemde het betreffende hoofdstuk destijds ‘overtuigend’. Bronnen zouden goed zijn gebruikt.

Volgens de briefschrijvers is dat zeer aanvechtbaar en had het NIOD zich in de Debye-studie rekenschap moeten geven van dat te snelle oordeel. ‘Dit NIOD-rapport is geen voorbeeld van historische waarheidsvinding.’

De minister heeft de brief nog niet beantwoord. Hij is eveneens verzonden naar de commissie onder leiding van oud-minister Jan Terlouw die voor de Universiteit Utrecht onderzoek doet naar de beslissing om het Debye-instituut zijn naam te ontnemen.

Daarnaast kreeg ook de toekomstig president van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen prof.dr. Robbert Dijkgraaf een afschrift. Hij was een van de begeleiders van NIOD-onderzoeker Eickhoff.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden