nieuws paleontologie

Zuid-Afrikaanse megadino blijkt lid van nieuwe tak zware viervoeters

Een compleet nieuwe dinosoort met de omvang van een stadsbus werpt nieuw licht op hoe dinosaurussen zo bizar groot konden worden. Van lopen op twee poten naar lopen op vier poten, was een cruciale schakel. Net als het ontstaan van olifantenpoten, blijkt uit onderzoek in Current Biology.

Een artist impression van de nieuwe dinosoort. Beeld Viktor Radermacher

Meest vernieuwend aan de opgravingen in Zuid-Afrika is dat de twaalftonner deel uitmaakt van een compleet nieuwe tak zware viervoeters. Het toont aan dat dinosaurussen op meerdere momenten in de evolutie gigantische afmetingen aannamen, nadat ze op vier poten waren gaan lopen. Tot nu toe dachten wetenschappers dat dit een eenmalige evolutionaire gebeurtenis was.

Blijkbaar werd er gedurende de dino-evolutie flink geëxperimenteerd met verschillende loopstijlen, rond het einde van het Triastijdperk. Dat concluderen de betrokken paleontologen onder leiding van de Zuid-Afrikaan Jonah Choiniere. Dinosaurussen gingen toen – zo’n 200 miljoen jaar geleden – over van het lopen op de achterpoten naar voortbewegen op alle vier de ledematen. Miljoenen jaren later leidde dit tot het ontstaan van de zeer grote Sauropoden – langnekken waaronder de brontosaurus en diplodocus. Doordat ze op een soort olifantenpoten liepen, bereikten de sauropoden uiteindelijk formaatje Boeing 737.

De soort die nu opgegraven is, Ledumahadi mafube, ‘donderslag in de morgenstond’ in de Zuid-Afrikaanse Sesotho-taal, was met twaalf ton de grootste uit zijn tijd. Hij blijkt via een alternatieve evolutionaire route tot zijn indrukwekkende omvang te zijn komen. De dino leek daarmee sterk op zijn tijdgenoten, de vroege sauropoden, zonder directe familie te zijn. Zijn voorouders splitsten zich namelijk al af van de sauropodenfamilie voordat deze hun olifantenpoten ontwikkelden. De Ledumahadi liep echter ook op vier poten, en had een vergelijkbaar formaat als de toenmalige sauro’s.

Olifantenpoten

De houding van zijn voorpoten bleek daarentegen heel anders dan bij de sauropoden, zagen de onderzoekers. ‘Die was juist gebogen, meer zoals die van primitieve dinosaurussen’, legt Steve Brusatte uit van de universiteit van Edinburgh. De paleontoloog, die niet bij het onderzoek betrokken was, noemt de vondst een geweldige ontdekking. ‘Blijkbaar waren inderdaad meerdere evolutionaire groepen op verschillende manieren aan het experimenteren om zo groot te worden.’ Uiteindelijk bleken de olifantenpoten van de sauropoden evolutionair het beste model, voegt hoofdonderzoeker Choiniere toe per e-mail, ‘die overheersten vervolgens namelijk 135 miljoen jaar’.

De onderzoekers baseerden hun conclusies op de grootte van zo’n twintig gefossiliseerde botten van het dier die in de loop van dertig jaar opgegraven werden in Zuid-Afrika. Met een statistisch model berekenden ze vervolgens de houding en grootte van het dier. Zo bleek het onderarmbot relatief groot ten opzichte van dijbeen en heup, in vergelijking met dino’s die op twee poten liepen.

Jaarringen

Het dier – geboren in het begin van het Jura-tijdperk, dat aansloot op het Trias – werd ongeveer veertien jaar oud, schatten de onderzoekers. Ze telden hiervoor karakteristieke groeikenmerken in de botten, vergelijkbaar met de jaarringen van bomen. Omdat deze steeds dichter op elkaar stonden, konden ze zien dat het dier met maatje stadsbus zijn maximale, volwassen omvang had bereikt. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden