Tech Sociaal Netwerk

Zuckerberg zegt sorry. Telkens weer. De rode draad in het bestaan van Facebook

Mark Zuckerberg. Beeld REUTERS

En weer ging Facebook in de fout, met onder meer gegevens van honderden miljoenen gebruikers die te grabbel lagen. Incident, excuses en (gebroken) beloften: het is de rode draad in de historie van het bedrijf. 

Wie door de Facebookpagina van Mark Zuckerberg scrolt, krijgt het idee dat hij jarenlang niets heeft geplaatst. Alleen klopt dat niet: de berichten die de baas van het platform in 2007 en 2008 op ­Facebook zette, een post uit 2012 nadat hij Instagram had overgenomen: ze zijn verwijderd, zo bleek deze week.

Een technische fout, bezweert Facebook, dat naar eigen zeggen al een paar jaar op de hoogte was. Een poging om verantwoordelijkheid te ontlopen voor verklaringen en beloften uit het verleden, vermoedt Business Insider, de nieuwssite die de verdwijning ontdekte. Dat Facebook vorig jaar toegaf chatberichten van Zuckerberg te hebben verwijderd helpt daarbij niet. 

Ander Facebooknieuws deze week: de verplichting aan sommige gebruikers om hun mailwachtwoord te delen én de ontdekking dat persoonlijke gegevens van honderden miljoenen gebruikers – waaronder ­reacties, persoonlijke interesses en zelfs wachtwoorden – op openbare servers stonden opgeslagen.

Met de verdwenen berichten zijn in elk geval heel wat ongemakken gewist. De jonge geschiedenis van het machtige concern leest als een litanie van excuses, misverstanden, blunders en al dan niet gebroken beloften.

2003: Zijn deze studentes ‘hot’?

‘Ik hoop dat jullie begrijpen dat dit niet de bedoeling was en ik verontschuldig mij voor mogelijke schade die mijn nalatigheid heeft veroorzaakt’. Het is 2003, een maand na de lancering van Facebook-voorloper Facemash. Harvard-student Mark Zuckerberg gaat door het stof. Ongevraagd had hij foto’s van medestudenten op zijn platform gezet zodat andere studenten konden bepalen wie ‘hot’ was.

Een paar maanden later heeft Zuckerberg ‘thefacebook’ opgericht en pocht hij in een chatgesprek tegen een vriend over de duizenden mailtjes, foto’s, telefoonnummers en adressen die hij heeft van medestudenten op Harvard. ‘Mensen hebben dat zelf gedaan. Ik weet niet waarom. Ze ‘vertrouwen me’. Dumbfucks (stomme idioten, red.).’

Jeugdzondes wellicht, Zuckerberg is pas 19. Maar als het dialoogje in 2010 aan het licht komt, heeft ­Facebook er al een hele reeks schandalen opzitten.

2007: Datagraaiende adverteerders

De eerste grote rel barst los in 2007. Facebook is dan een internationaal sociaal medium met 50 miljoen gebruikers en zet advertentieplatform Beacon in werking. Daarmee kunnen adverteerders volgen wat Facebookgebruikers doen en kunnen gebruikers activiteiten op andere websites met Facebookvrienden delen.

Al gauw barst een storm van kritiek los. Zo blijkt ­Beacon nog steeds data te delen met adverteerders als gebruikers hebben aangegeven dit niet te willen. Een fout, geeft Zuckerberg toe. Facebook dankt zijn succes voor een belangrijk deel aan de controle die mensen hebben over wat ze delen en dat is nu misgegaan, schrijft hij. ‘Mensen moeten de mogelijkheid hebben om expliciet te kiezen wat ze delen.’

2010: (Weer) datagraaiende adverteerders

Beacon verdwijnt, er komt een privacyvriendelijker alternatief, maar de problemen zijn niet opgelost. Zo ontdekken journalisten van The Wall Street Journal in 2010 dat adverteerders via een maas in het platform nog steeds toegang hebben tot data die ­gebruikers niet willen delen. ‘Soms gaan we te snel’, ­reageert Zuckerberg. ‘We zullen mogelijkheden om de privacy te beheren toevoegen die veel eenvoudiger te gebruiken zijn. Ook zullen we een gemakkelijke manier geven om alle diensten van derden uit te zetten.’

Zo zal het vaker gaan: Facebook veroorzaakt een schandaal, er volgen excuses en soms aanpassingen die het platform stap voor stap privacyvriendelijker zouden maken.

2011: ‘We hebben een aantal fouten gemaakt’

Bijvoorbeeld in 2011, als de Federale Handelscommissie van de Verenigde Staten vaststelt dat Facebook, dat inmiddels 800 miljoen gebruikers heeft, herhaaldelijk beloftes breekt. Zo stelt het sociale medium dat applicaties van derden alleen bij data kunnen die ze nodig hebben om te functioneren, maar in werkelijkheid kunnen ze bij ‘bijna alle’ persoonlijke data. Ook claimt Facebook gebruikers controle te geven over wie gegevens mag inzien – zo kun je aangeven dat alleen vrienden erbij mogen – maar wordt data desondanks gedeeld met derden.

‘Ik ben de eerste die zal toegeven dat we een aantal fouten hebben gemaakt’, aldus Zuckerberg. Het platform maakt afspraken met de Handelscommissie en komt met een rits verbeteringen, waaronder meer controle over welke rechten apps krijgen om persoonlijke data in te zien en een eenvoudige manier om al je Facebookdata te downloaden voor inzage.

2012: Instagram en Whatsapp blijven écht onafhankelijk

Toch zijn dit niet de laatste beloftes die Facebook breekt. Instagram zal zich onafhankelijk van Facebook blijven ontwikkelen, belooft Zuckerberg in een (verdwenen) bericht uit 2012 nadat hij de fotodienst heeft opgekocht. Gebruikers maar ook het management van Instagram vrezen voor verregaande integratie van de twee platformen, waardoor gegevens van Instagram-gebruikers ook bij Facebook terecht zouden komen voor advertentiedoeleinden.

Inmiddels hebben de oprichters van Instagram ­gedesillusioneerd het veld geruimd en heeft Zuckerberg het plan om alle diensten – Instagram, Messenger, Facebook, WhatsApp – te laten draaien op één ­gezamenlijk dataplatform. Dat terwijl de eveneens vertrokken oprichters van WhatsApp bij de overname door Facebook in 2014 bezwoeren dat hun berichtendienst onafhankelijk zou blijven.

2018: De moeder aller privacyschandalen

Begin 2018 raakt Facebook verwikkeld in de moeder aller privacyschandalen: Cambridge Analytica. Het Britse databedrijf verzamelde in de aanloop naar de presidentscampagne van Donald Trump gedetailleerde gegevens van gebruikers die aan een persoonlijkheidsquiz meededen én, ongevraagd, van al hun vrienden. Hiermee stuurde het bedrijf gericht boodschappen om het stemgedrag te beïnvloeden. Extra pijnlijk is dat Facebook er al in 2015 van wist.

In maart gaat Zuckerberg diep door het stof, in ­paginagrote advertenties in Britse en Amerikaanse kranten. ‘We hebben de verantwoordelijkheid uw gegevens te beschermen. Als we dat niet kunnen doen, verdienen we ze ook niet.’ Hij voegt toe: ‘Sorry dat we toen niet meer hebben gedaan.’ Het Britse Lagerhuis concludeert na achttien maanden onderzoek: ‘Bedrijven als Facebook zouden zich niet als digitale gangsters moeten kunnen gedragen.’

Na Cambridge Analytica liggen de privacyproblemen van Facebook meer dan ooit onder een vergrootglas. Het helpt niet dat het bedrijf blijft blunderen. Wachtwoorden blijken onversleuteld en dus onveilig opgeslagen. Minderjarige iPhone-gebruikers krijgen betaald zodat Facebook hun handelingen op de telefoon kan volgen. Het bedrijf maakt excuses.

Natuurlijk is Facebook niet immuun voor alle kritiek. Niet alleen roept Zuckerberg dat zijn bedrijf lastige tijden beleeft en moeilijke vragen moet beantwoorden; Facebook geeft zijn gebruikers meer middelen om hun data te beheren. Ook krijgen gebruikers meer informatie over waarom ze bepaalde advertenties en berichten te zien krijgen.

Naast evidente verbeteringen houden de incidenten aan. De oogst van alleen deze week is veelzeggend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden