Zorgverleners: door druk verzekeraars kunnen we mensen niet goed helpen

Driekwart van de zorgverleners geeft aan dat verzekeraars hen belemmeren in het geven van goede zorg. Ze worden onder druk gezet om het aantal behandelingen te beperken. En bij het afsluiten van contracten is er nul onderhandelingsruimte.

Een tandarts aan het werk (niet genoemd in dit stuk). Beeld Guus Dubbelman

Huisarts Chantal van 't Zandt krijgt in 2014 een brief van de zorgverzekeraar: ze behoort tot de top-50 van huisartsen die in vergelijking met het landelijke gemiddelde te veel zouden declareren. In de brief staat dat er een 'materiële controle' zal komen. Mogelijk is er zelfs sprake van fraude.

Ze schrikt. Ze is zich van geen kwaad bewust. 'Het was zo intimiderend', zegt ze. Wekenlang is ze bezig de vragen van de verzekeraar te beantwoorden. Heeft ze iets verkeerd gedaan? De verzekeraar neemt haar onder meer kwalijk dat ze te veel bij terminale patiënten op bezoek gaat.

Uiteindelijk meldt de verzekeraar dat er geld van haar zal worden teruggevorderd: 15 duizend euro. 'Ik voelde me enorm bedreigd', zegt ze. 'Ik kon alle declaraties verklaren. Bovendien: alsof ik zou frauderen voor een telefonisch consult van 4,50 euro. Of voor een consult van 9 euro. Maar zo werd er dus naar mij als zorgverlener gekeken. En ik was niet de enige.'

De Consumentenbond en artsenorganisatie VvAA maakten dinsdag op basis van eigen onderzoek bekend dat driekwart van de zorgverleners in Nederland zegt dat de zorgverzekeraars hen belemmeren in het geven van goede zorg. Zorgverleners voelen zich onder druk gezet en zeggen te worden beknot in het aantal of de duur van behandelingen. Als ze de zorgverzekeraar niet tegemoetkomen, krijgen ze minder betaald, kunnen ze een boete krijgen of verliezen ze hun contract.

Lees meer

Einde van stijgende premies nog niet in zicht: acht vragen over uw zorgpolis (+).

De agressiefste verzekeraars

Het onderzoek van de Consumentenbond en de artsenorganisatie kwam tot stand na klachten van patiënten die niet bij een zorgverlener terecht konden omdat die aan het maximum aantal behandelingen zat, zoals afgesproken met de zorgverzekeraar. Deze afspraken zijn buiten de patiënt om gemaakt. Vooral fysiotherapeuten, psychologen, apothekers en huisartsen stuiten op deze beperkingen.

De agressiefste verzekeraars zijn de grote vier, zegt directeur Edwin Brugman van de VvAA. 'Over Zilveren Kruis en VGZ horen we de meeste klachten. Daarna komen CZ en Menzis. Hun bestuursvoorzitters hebben vaak een positief verhaal, maar in de praktijk opereren inkopers op de werkvloer heel anders. Die moeten gewoon hun targets halen.'

Het onderzoek van de Consumentenbond 'rammelt enorm', vindt CZ. 'Er wordt van alles geroepen onder het mom van het belang van de patiënt, maar het gaat hier ook zeker over het bedrijfseconomische belang van de artsen zelf.'

Volgens een CZ-woordvoerder wordt de zorg juist beter door beperkende voorwaarden in de contracten. 'De patiënt heeft recht op een aantal behandelingen, maar alleen als dit medisch noodzakelijk is. Bovendien kijken wij ook naar de kwaliteit van de zorg.'

Bij de invoering van de marktwerking in het huidige zorgstelsel koos de politiek er bewust voor verzekeraars meer macht te geven: zo zouden kosten kunnen worden bespaard.

Betaalbaar en toegankelijk

Menzis stelt dan ook dat er niet voor niets voorwaarden worden gesteld aan contracten. 'Anders zouden zorgverleners onnodig lang door kunnen behandelen omdat er nog een aantal behandelingen openstaat', zegt een woordvoerder. Volgens hem zijn zorgcontracten geen doel op zich, maar 'een middel om de zorg betaalbaar en toegankelijk te houden. Het preferentiebeleid bij geneesmiddelen, waarin wordt aangewezen welk medicijnmerk moet worden gebruikt, bespaart jaarlijks bijvoorbeeld honderden miljoenen euro's.'

'Zorgverzekeraars gaan zuiver af op de getalletjes en niet op de praktijk', zegt de eigenaar van een fysiotherapiepraktijk in Leeuwarden. 'Ze kijken naar het landelijke gemiddelde en bepalen aan de hand daarvan hoeveel behandelingen een patiënt mag krijgen voor een bepaalde aandoening. Als mevrouw X een tennisarm heeft en daar gemiddeld acht behandelingen voor staan, maar ze heeft er zeker achttien nodig, dan moeten we zo iemand noodgedwongen doorsturen naar een collega-praktijk. Ook als ze via haar aanvullende verzekering recht op heeft op meer behandelingen.'

Volgens hem worden de contracten gewoon opgelegd. 'We krijgen ze vanaf september voorgeschoteld. Dan is het: take it or leave it. Verzekeraars onderhandelen niet met individuele praktijken, dus je kunt er niets tegen inbrengen.'

Voor huisartsen geldt hetzelfde, zegt Chantal van 't Zandt. 'Wij noemen dat TROG-contracten: Tekenen Rechts Onder Graag. Als je geen contract wilt sluiten met een verzekeraar, krijg je zo weinig vergoed dat je je praktijk wel kunt sluiten.' Toch zou volgens het onderzoek eenvijfde van de zorgverleners inmiddels geen contract meer hebben.

Zij ervaart als huisarts vrijwel dagelijks de effecten van de marktwerking. 'Wij krijgen steeds meer mensen die over de schutting worden gegooid. Álles komt bij de huisarts terug. Mensen met zware psychische problemen die geen behandeling meer kunnen krijgen omdat het maximum is overschreden, belanden weer bij ons in de spreekkamer.'

Sommige zorgverleners zetten patiënten na het bereiken van het maximum op de wachtlijst. Anderen besluiten gratis door te behandelen. Maar er worden ook patiënten geweigerd. 'Sommige fysiotherapeuten denken bij een mevrouw met reuma die heel veel behandelingen gaat vergen: oei, oei, ga ik daar wel aan beginnen?', zegt Guusje ter Horst, voorzitter van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. 'Of ze zeggen te vroeg dat de behandeling tot een eind is gekomen. Want anders straffen ze zichzelf.'

Marktwerking

'Zorgverzekeraars zeggen steeds dat er te praten valt als een zorgverlener meer behandelingen wil geven', zegt Brugman. 'Maar in de praktijk willen ze die discussie helemaal niet aan. Als je belt, krijg je een helpdesk. De onderhandelingsruimte van de individuele zorgverlener tegenover de verzekeraar is nul.'

'Het is helemaal geen eerlijk speelveld', zegt ook de woordvoerder van de vereniging van vrijgevestigde psychologen en psychotherapeuten LVVP. 'Maar zodra we hierover aankloppen bij de Nederlandse Zorgautoriteit, zegt die gewoon: ja, dat is de marktwerking.'

Huisarts Van 't Zandt hoefde de 15 duizend euro aan de verzekeraar uiteindelijk niet te betalen: ze slaagde er na eindeloos soebatten in die ervan te overtuigen dat het niet klopte. 'Maar veel huisartsen lukt het niet. Een huisarts vertelde me dat hij 50 duizend euro had overgemaakt aan de verzekeraar. Hij was zo murw dat hij maar heeft betaald.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden