Zonnegroet en kraanvogel op kosten van de verzekering

'Welzijnsactiviteiten' gedeclareerd als 'psychiatrische zorg'

Yoga, meditatie en massage betaald door de verzekering? De nieuwe ggz-instelling Vitalis declareert deze activiteiten als deel van een psychiatrische behandeling. Maar daar is het laatste woord nog niet over gesproken.

Yogadocent Michaela Poort (rechts) uit Nootdorp werd benaderd om met Vitalis GGZ samen te werken. Ze besloot het risico te nemen. De deelnemers op de foto zijn geen cliënten van Vitalis. Foto Freek van den Bergh

Yogadocent Michaela Poort uit Nootdorp komt in haar lessen nogal wat mensen tegen die worstelen met psychische klachten, zoals burn-out of slaapproblemen. Ze was dus blij verrast toen ze dit voorjaar werd aangeschreven door de nieuwe ggz-instelling Vitalis met een voorstel tot samenwerking bij cliënten met bijvoorbeeld depressies en burn-out.

'Er komt steeds meer bewijs dat yoga bij zulke klachten enorm kan helpen', zegt Poort. 'Yoga is allang niet meer zweverig. Als je rechtstreeks kunt samenwerken met een arts, lijkt mij dat een heel goed idee, dan vul je elkaar aan.'

Dus betaalde Poort 350 euro om voor een jaar 'licentiehouder' te mogen zijn bij Vitalis. Ze kan elk moment de eerste cliënten doorverwezen krijgen. 'Ik heb een gokje gewaagd. Het ergste dat kan gebeuren, is dat zij geen mensen doorsturen naar mij en dat ik mijn geld kwijt ben.'

Het is 'iets nieuws' dat haar yogalessen nu ook in het kader van een psychiatrische behandeling kunnen worden vergoed uit de zorgverzekering, zegt Poort. Waarom dat nu ineens kan, terwijl er juist de afgelopen jaren fors is bezuinigd op de ggz, weet de yogadocent niet. 'Dat regelen ze bij Vitalis. Zij huren ons in en het declareren bij de zorgverzekeraar doen zij.'

Ggz-instelling laat onverzekerde yogalessen toch vergoeden door verzekering

De nieuwe ggz-instelling Vitalis heeft een constructie opgezet waarmee onverzekerde activiteiten als yoga, massage, alternatieve therapie en personal training via een U-bocht toch worden gedeclareerd bij de zorgverzekering. Ruim driehonderd masseurs, coaches en yogadocenten hebben zich de afgelopen maanden aangesloten bij Vitalis. Lees hier het artikel.

'Er klopt iets niet'

Zo'n 320 yogadocenten, masseurs, personal trainers, diëtisten, ademhalingstherapeuten en acupuncturisten uit het hele land hebben zich al via een licentie aangesloten. Het leverde Vitalis al ruim een ton op. Wat de aanbieders gemeen hebben, is dat hun activiteiten niet worden gedekt door het basispakket van de zorgverzekering, omdat het om behandelingen in het alternatieve circuit gaat of omdat het bijvoorbeeld sport betreft. Nu zij samenwerken met Vitalis, komen hun activiteiten wel voor vergoeding in aanmerking. Dat stelt althans Vitalis.

Maar holistisch masseur Heidi van Son, die ook door Vitalis werd uitgenodigd, gelooft er niks van. 'Dit klinkt te mooi om waar te zijn. Complementaire zorg zoals ik die bied, valt niet in het basispakket van de verzekering. Er klopt iets niet.' Van Son besloot niet met Vitalis in zee te gaan.

Commercieel directeur Niels Schellen van Vitalis GGZ zegt dat mensen als Van Son gewoon te weinig begrijpen van het zorgsysteem. 'Dat zijn behandelaren die het al jaren niet lukt om bijvoorbeeld massage vergoed te krijgen bij de verzekeraar. Het is eigenlijk heel lastig uit te leggen aan iemand die niet dagelijks in de specialistische ggz werkt, hoe wij dat toch in een verzekerd jasje krijgen. Dat roept vraagtekens op, dat kan ik me helemaal voorstellen.'

Omdat Schellen en Vitalis-oprichter Peter van Kanten, voormalig huisarts in de Amsterdam-Zuidoost, 'volledig transparant' willen zijn over hun aanpak, geven ze een interview en vertellen ze hoe dat werkt, yoga, massage en meditatie op kosten van de zorgverzekeraar. In Amsterdam-Zuidoost heeft Vitalis een tijdelijke ruimte gehuurd in een flex-kantoorgebouw. In glazen hokjes zijn de intakes bezig van nieuwe cliënten. Sinds ze in april van start gingen, krijgen ze dagelijks vijf tot tien aanmeldingen. Er worstelen nogal wat mensen met burn-outs, stress, depressie en overgewicht; de klachten waarmee je volgens de website bij Vitalis terechtkunt.

Burn-out

Van Kanten kreeg na 25 jaar in het huisartsenvak zelf enkele jaren geleden te maken met een burn-out. 'Dan merk je dat de behandeling in de geestelijke gezondheidszorg enorm tekort schiet en niet aansluit op je behoefte als patiënt. Je krijgt een keer in de twee weken een gesprekje met een psycholoog en verder moet je het maar uitzoeken.'

Met Vitalis GGZ wil Van Kanten een veel intensievere behandeling aanbieden die vooral is gericht op levensstijl: gezonde voeding, lichaamsbeweging en ontspanning. Hij zocht contact met Niels Schellen, die hij nog kende van een eerdere samenwerking in de verslavingszorg. 'Ik moet de eerste dokter nog tegenkomen die administratief goed is, die weet hoe hij zoiets moet organiseren. Daarom heb ik dat deel aan Niels uitbesteed.'

Schellen is behalve de commercieel directeur ook eigenaar van een BV die diensten aan Vitalis levert. Hij kwam eerder in opspraak als bestuurder van de verslavingszorginstelling AddictionCare die cliënten liet afkicken in Zuid-Afrika. Zorgverzekeraars vonden het programma niet doelmatig en sommige weigerden de behandeling te vergoeden. Zorgverzekeraar DSW is nog altijd in een rechtszaak verwikkeld met AddictionCare om de volgens DSW onterecht uitgekeerde vergoedingen terug te vorderen. Schellen werkt niet meer bij AddictionCare - hij werd op non-actief gesteld nadat hij in 2011 onder invloed inreed op cafébezoekers op een terras. Het Hof veroordeelde hem wegens pogingen tot zware mishandeling tot een halfjaar voorwaardelijk en een taakstraf.

Van Kanten ziet geen reden om niet met Schellen aan dit nieuwe ggz-avontuur te beginnen. 'Het is een van de hardste werkers die ik ken. Hij heeft geen criminele activiteiten in de ggz ontplooid. Hij heeft in zijn privéleven iets gedaan, is daarvoor gepakt, heeft zijn straf uitgezeten en is nu gerehabiliteerd. Dat is eerder een succesverhaal dan een schandaalverhaal, als je het mij vraagt.' Schellen zelf: 'Iedereen verdient een tweede kans.'

Twee routes

Het aanbod van Vitalis GGZ heeft twee routes. Enerzijds kunnen cliënten die 'even weg moeten uit hun eigen omgeving', een programma van dertig dagen volgen in een behandelresort in het Spaanse Alicante. Ook daar maken sport, meditatie, voedingsleer en massages een belangrijk deel uit van de behandeling. De eerste zeven cliënten zijn afgelopen week naar Spanje vertrokken.

Anderzijds biedt Vitalis ambulante trajecten aan in Nederland, in samenwerking met aanbieders van sport, yoga, ademhalingstherapie, meditatie en andere 'niet typisch westerse methoden'. Na de intake maakt een gz-psycholoog of psychiater een behandelplan 'op maat' waarin deze elementen terugkeren, afhankelijk van de zorgvraag van de cliënt.

Het lijkt een gat in de markt, de vraag is 'eigenlijk nu al niet meer bij te houden', zegt Schellen. Blijkbaar hebben ze de tijdgeest goed aangevoeld. 'Er is steeds meer aandacht voor gezond leven. Yoga en meditatie zijn natuurlijk ook best wel hot, de laatste jaren.'

Tot nog toe waren dit individueel gefinancierde hobby's. Hoe kan het dat deze activiteiten nu ook via de zorgverzekeraar worden betaald? Volgens Schellen doet Vitalis alles volgens de regels van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Daarin staat dat in de zogenoemde dbc - de code waarmee zorgverleners een behandeling declareren - in de geestelijke gezondheidszorg ook activiteiten voor dagbesteding in rekening mogen worden gebracht. 'Wie die dagbesteding uitvoert maakt niet uit, dat kan bij wijze van spreken een putjesschepper zijn die met iemand gaat wandelen', zegt Schellen. 'Wij kiezen ervoor om bijvoorbeeld yoga aan te bieden, omdat beweging heel belangrijk is voor mensen met psychische klachten.'

In de 'spelregels' van de NZa staat dat dagbesteding wordt vergoed als die 'altijd in het teken staat van de (psychiatrische) behandeling'. Wat dat concreet betekent, wordt niet uitgelegd. Wel dat 'welzijnsactiviteiten' zoals uitstapjes en bingo, daar niet onder vallen.

Maar hoe zit het met een ontspanningsmassage, is dat ook een welzijnsactiviteit? Ja, leert navraag bij het Zorginstituut Nederland, dat de regering adviseert over verzekerde zorg. Het is niet de bedoeling dat zaken als yoga, meditatie en massages worden opgevoerd als dagbesteding, zegt een woordvoerder. Dit staat nergens zwart-op-wit, maar wordt pas duidelijk na navraag bij een beleidsspecialist. Er zijn geen lijsten wat wel en niet mag in de dagbesteding, dat zou volgens de woordvoerder onbegonnen werk zijn.

In feite maakt Vitalis GGZ gebruik van de vaagheid van de regels, zegt Bas Keijzer, inkoper ggz bij DSW. De zorgverzekeraar publiceerde in 2012 een kritische nota over nieuwe aanbieders in de verslavingszorg. Aanleiding vormden onder andere de declaraties van AddictionCare, waar Niels Schellen bestuurder was. In het stuk staat: 'Het aantal uren dagbesteding bij nieuwe verslavingszorginstellingen is opvallend. Tot 60 procent van de totale behandeltijd blijkt aan dagbesteding te worden besteed. Dit tot soms wel 14 uur per dag, waarbij televisie kijken, wandelen, meditatie, yoga en overige recreatieve bezigheden als declarabele dagbesteding worden aangemerkt. De aangeboden zorg lijkt zo georganiseerd te zijn, dat zij de inkomsten voor de zorgaanbieder maximaliseert in plaats van te zijn toegespitst op de zorgvraag van de patiënt.'

Politieke discussie

De handelswijze van de aanbieders in de verslavingszorg leidde destijds tot politieke discussie. Maar een aanscherping van de regels sneuvelde in 2013 in de Eerste Kamer, nadat een lobby op gang was gekomen voor de zogenoemde vrije artsenkeuze. Dat betekent dat patiënten vrijheid hebben zelf hun behandelaar te kiezen. Verzekeraars moeten daarom behandelingen voor minstens 70 procent vergoeden, ook al hebben zij geen contract afgesloten met een zorgaanbieder.

'In het geval van Vitalis betekent dit dus dat als de big-geregistreerde professional besluit dat yoga een geschikte behandeling is voor depressie, de zorgverzekeraar moet betalen', zegt Wim Groot, hoogleraar gezondheidseconomie aan de Universiteit van Maastricht. 'In de praktijk manipuleren de zorgaanbieders de prijs van de behandeling bovendien zodanig, dat die 70 procent ruim de kosten dekt en de patiënt niets hoeft bij te leggen.'

Met de marges lijkt inderdaad weinig mis: Schellen en zijn medebestuurder bij AddictionCare belandden in 2011 in de top-10 van best verdienende ggz-directeuren van Nederland, met een jaarinkomen rond de 250 duizend euro. 'Als ondernemer mag je best een goed belegde boterham overhouden', zegt Schellen nu. 'Daar is niets mis mee.'

Hoogleraar Groot heeft op basis van de Vitalis-website de indruk dat de nieuwe organisatie vooral is opgezet om zoveel mogelijk klanten te lokken. 'Het ziet er meer uit als een leuk uitje, een soort quasi vakantie. Dit wekt vast irritatie op bij mensen die hun yogales gewoon zelf betalen.'

Van Kanten en Schellen zijn echter van mening dat zij de cliënt echt iets bijzonders te bieden hebben. Bovendien, zegt Van Kanten, ze hebben nu een team van twintig medewerkers. Als het allemaal niet zou deugen, zouden psychologen en psychiaters toch niet voor hen willen werken? 'Er is geen dokter die willens en wetens zijn witte jas besmeurt.'

Dagbesteding of welzijnsactiviteit?

Het is niet toegestaan yoga, meditatie of massages onder de noemer 'dagbesteding' voor rekening te laten komen van de zorgverzekering. Dat stelt het Zorginstituut Nederland, de organisatie die de regering adviseert over het basispakket. 'Zaken als yoga, meditatie en massage worden beschouwd als welzijnsactiviteit', zegt een woordvoerder. Ze kunnen dus niet als onderdeel van een psychiatrische behandeling worden gedeclareerd.

Dit staat echter niet expliciet in de 'spelregels' over declareren van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Die stellen dat dagbesteding in de ggz voor declaratie in aanmerking komt als die 'altijd in het kader is van de (psychiatrische) behandeling'. Volgens Vitalis ggz werkt de organisatie volgens de regels, want de psychiater en psychologen nemen de dagbestedingsactiviteiten op in het behandelplan van de cliënt.

Het is aan zorgverzekeraars om declaraties te weigeren als die niet kloppen. Commercieel directeur Niels Schellen denkt dat verzekeraars aan het kortste eind trekken als een zaak met Vitalis ggz voor de rechter komt. Zijn vorige instelling AddictionCare won een zaak van zorgverzekeraar CZ, die niet voor omstreden afkickbehandelingen wilde betalen. 'In die zaak is vast komen te staan dat het mocht, wat wij deden. Samen tv-kijken valt bijvoorbeeld onder dagbesteding in het kader van ontmoeting, dat kun je gewoon declareren. Als de overheid dat niet wil vergoeden, dan moeten ze eens een keer duidelijker regels maken.'

Hoogleraar gezondheidseconomie Wim Groot noemt het 'bizar en laakbaar' dat Vitalis ggz klanten werft met 'leuke activiteiten' en die vervolgens voor rekening laat komen van de maatschappij onder het mom van psychiatrische zorg. 'Yoga en meditatie zijn reguliere activiteiten die andere mensen uit eigen zak bekostigen, waarom zou dat uit de collectiviteit moeten worden betaald? Dit is de bijl aan de wortel van de solidariteit in de zorg.'

Meer over