Zonder struiken op de toendra komt er methaan in de lucht

Zonder begroeiing ontdooit de permafrost in de toendra van Siberië sneller, waarna het sterke broeikasgas methaan in de lucht terechtkomt.

Permafrost in Siberië. Na het ontdooien van de bovenste laag van de permafrost ontstaan meertjes, wat de dooi versterkt Beeld ap

Het ecosysteem van de toendra in het oosten van Siberië is kwetsbaarder dan gedacht. Als begroeiing verdwijnt, ontdooit de bovenste laag van de permafrost, waarna zichzelf versterkende processen de dooi versnellen. Dit leidt tot uitstoot van het broeikasgas methaan, zo stellen onderzoekers van de Universiteit Wageningen.

Het weghalen van struiken op de toendra, bijvoorbeeld voor olie- of gaswinning, zet volgens de wetenschappers een kettingreactie in gang. Het bovenste deel van de permafrost ontdooit, door het smelten van ijslagen zakt de bodem in, waarna kuilen ontstaan die zich vullen met water en sneeuw.

Sneeuw in de kuilen versterkt de dooi omdat de sneeuwlaag de ondergrond isoleert en de dooi daardoor het volgend jaar sneller intreedt. Ook meertjes versnellen dit proces omdat de donkere waterlaag de energie van de zon opneemt. De ingezakte, natte gronden stoten methaan uit, een broeikasgas dat dertig keer sterker is dan CO2.

De onderzoekers verwijderden in 2007 het struikgewas op vijf plekken op de toendra van de Russische deelrepubliek Jakoetië. De mos- en bodemlaag lieten ze intact. Binnen vijf jaar bleek de grond op deze plaatsen ingezakt en was de grond veranderd in een moeras. De uitstoot van methaan in de atmosfeer was aanzienlijk toegenomen. De resultaten van het experiment zijn gepubliceerd in het tijdschrift Nature Climate Change.

Menselijke activiteit

'Dit laat zien dat menselijke activiteit in het poolgebied directe gevolgen heeft voor de uitstoot van broeikasgas', zegt onderzoeker Monique Heijmans. 'In het gebied waar we het experiment uitvoerden, is nog weinig verstoring door de mens. Maar in het westen van Siberië is volop olie- en gaswinning.'

De natuur verweert zich overigens wel tegen opwarming van de bodem: door langere zomers komt er meer vegetatie en die remt het ontdooien van de grond af.' Heijmans: 'Maar bij extreem warme zomers werkt dit niet meer en komt de kettingreactie op gang.' Daar waar er geen ijslagen in de bodem liggen, zakt de grond niet in als die ontdooit.

'Siberië is zeer relevant voor de ontwikkeling van het klimaat. Dit is een waardevol onderzoek', zegt aardwetenschapper Jorien Vonk van de Universiteit Utrecht. Ze wijst erop dat de onderzoekers een conservatieve benadering hebben gekozen. 'Ze kozen plekken uit waar 20 procent ijs in de bodem zit. Er zijn plaatsen waar de grond meer ijs bevat en waar het inzakken van de bodem sneller en grootschaliger kan optreden.'

Het kappen van struiken kan dit proces op gang brengen en in stand houden. Het onderzoek maakt aannemelijk dat verandering in de vegetatie door de opwarming van de aarde ook kan optreden in delen van de toendra waar de mens niet actief is, aldus Vonk, die niet bij het onderzoek is betrokken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden