Zonder ghb is alles eng en bedreigend

Ghb is een van de moeilijkste drugs om van af te kicken. Michael, die tien jaar lang 'slokjes' nam, en zijn begeleiders in de kliniek leggen uit waarom. 'Het leven met ghb is moeilijk, het leven zonder is ondraaglijk.'

Omdat plotseling stoppen gevaarlijk is, worden steeds lagere hoeveelheden ghb toegediend. Beeld Aurélie Geurts
Omdat plotseling stoppen gevaarlijk is, worden steeds lagere hoeveelheden ghb toegediend.Beeld Aurélie Geurts

Het is nog maar vijf jaar geleden dat ghb op de lijst met harddrugs belandde. En de doodgewone ochtend waarop Michael uit Rucphen ruim een jaar geleden 'out' ging, maakt duidelijk waarom.

Een potje.

Zo noemt Michael (26) het flesje ghb dat hij elke dag drinkt: gammahydroxyboterzuur. Vaak drinkt hij zichzelf bewusteloos. 'Knock', noemt hij dat. Dan doet het vloeibare narcosemiddel zijn werk.

Hij doet het elk uur, minstens. Ook 's nachts. Gemiddeld werkt hij een kwart liter per dag naar binnen - het zijn enorme hoeveelheden. Stoppen kan hij dan allang niet meer.

Op die ene dag ligt hij met zijn vriendin op de bank. Zijn ghb zit toevallig in een flesje kindercola.

'Die vriendin had een zoontje', zegt Michael. 'Hij was een jaar of 4. Hij had ons uit dat flesje zien drinken en dacht: hé, dat wil ik ook. Dus hij besloot een slok te nemen. En ja, dat had dus hetzelfde effect als bij volwassenen. Hij ging out.'

Bewusteloos ligt het jongetje in de huiskamer. Wat moeten ze doen?

Ze doen niets.

'We hebben 112 niet gebeld', zegt Michael, 'want ze wist dat ze hem dan zeker zou kwijtraken. Dan zou hij uit huis worden gehaald.'

Zelf is hij niet helemaal meer bij. 'Ik was totaal in de war van de ghb, van de speed, van de slapeloze nachten. Ik ben weggegaan. Ik kon het niet meer aanzien. Ik voelde me schuldig omdat het mijn flesje was.'

Pas later hoort hij dat het jongetje is bijgekomen.

Dat dit allemaal is gebeurd - hij snapt het nu zelf niet meer. Destijds voelde hij niet veel. Eigenlijk kon het hem niets schelen. 'Met de ghb schakelde ik alles uit', zegt hij. 'Zodra ik wat voelde, dan nam ik - hop - weer een potje.'

null Beeld Aurélie Geurts
Beeld Aurélie Geurts

24 uur per dag bewaakt

Michael, die om privacyredenen met een andere naam in de krant wil, zit in de behandelruimte van Novadic-Kentron, een verslavingsinstelling in Brabant. Hij zit hier voor de tweede keer. Met zijn begeleider naast zich vertelt hij tot in detail hoe hij al minstens tien jaar lang ghb gebruikt, het narcosemiddel dat eenvoudig te maken is van gootsteenonstopper en velgenreiniger.

De afgelopen weken is hij afgekickt. En dat ging niet vanzelf.

Hij moest, net als andere ghb-gebruikers, 24 uur per dag met een camera worden bewaakt. Omdat 'cold turkey' afkicken van ghb te gevaarlijk is, dienden verpleegkundigen hem steeds lagere hoeveelheden ghb toe. Via camera's op de kamer bekeken ze of hij niet 'out' ging, of dat hij door de heftige ontwenningsverschijnselen niet in een psychose zou belanden.

Dinsdag verschijnt een kwalitatief onderzoek in opdracht van het ministerie van VWS naar de vraag waarom ghb-verslaving een van de meest problematische verslavingen is van dit moment, wat betreft terugval en maatschappelijke gevolgen - vergelijkbaar met heroïne. Meer dan de helft van de ghb-verslaafden die afkicken valt binnen drie maanden terug. 'Een paar jaar geleden waren dat er nog meer', zegt onderzoeker en hoofddocent Harmen Beurmanjer van Novadic-Kentron. 'Toen was dat tweederde.'

Beurmanjer coördineerde meerdere onderzoeken naar ghb vanuit het Nijmegen Institute for Scientist-Practitioners in Addiction (NISPA), onderdeel van Radboud Universiteit. De hoge terugval zette hem aan het denken. Wat maakt ghb zo aantrekkelijk dat gebruikers na een vreselijk afkickproces er meteen wéér naar grijpen? En dat ze het stoppen vooral voor hun moeders doen?

Tekst gaat verder onder afbeelding.

Afkickende ghb-gebruikers moeten 24 uur per dag met een camera worden bewaakt. Beeld Aurélie Geurts
Afkickende ghb-gebruikers moeten 24 uur per dag met een camera worden bewaakt.Beeld Aurélie Geurts

Hij hield diepte-interviews met langdurig verslaafden. De opvallende conclusie: ook als gebruikers zich realiseren dat ze verslaafd zijn, blijven ze ghb zien als een middel dat vrijwel alleen positieve kanten heeft. Tot vér na het afkicken roemen ze de effecten. 'Een gebruiker verwoordde het heel treffend', zegt Beurmanjer. 'Hij zei: het leven met ghb is moeilijk, maar het leven zonder ghb is ondraaglijk.'

'Ik ben zo verliefd op die ghb', aldus een ondervraagde. 'Het is zo'n groot oplossingsmiddel voor me.' Ze zegt nooit een echt goede reden te hebben gevonden om niet meer te gebruiken. 'Zelfs het overlijden van mijn vriend aan ghb was niet genoeg.'

Een andere gebruiker wil wel stoppen, maar alleen als hij de 'voldoening' blijft ervaren die ghb hem geeft.

Ultiem middel

'Het is gevaarlijk om dit te zeggen', stelt Beurmanjer, 'maar in het begin lijkt ghb het ultieme middel. Je hebt geen kater, geen dip. Er is geen 'straf', zoals bij alcohol, xtc of cocaïne.'

Gebruikers beginnen vaak op feesten en afterparty's met ghb. Na een paar keer merken ze de voordelen: ze voelen zich zelfverzekerder, alles is leuker en ze kunnen langer feesten.

Daarop beginnen ze vaker te gebruiken, ook doordeweeks. Ook dat lijkt louter voordelen te bieden.

'Mensen worden socialer', zegt Beurmanjer. 'Het remt angsten. Mensen voelen zich supergoed, gefocust. Faalangst verdwijnt. Ze gaan beter functioneren op hun werk. Ouders die niet weten dat hun kind ghb gebruikt, zeggen achteraf vaak dat hun kind opleefde.'

Wij noemen dit de superfase, zegt Beurmanjer.

Die duurt meestal maar een paar maanden. 'Daarna beginnen mensen zich minder te voelen. Dan zijn ze vaak al zo verslaafd dat ze niet meer kunnen stoppen. Dat is het verraderlijke. Als ze geen ghb hebben gebruikt, krijgen ze angstaanvallen en hartkloppingen. Het enige wat daartegen helpt, is ghb nemen.'

Die onthoudingsverschijnselen, want dat zijn het, komen telkens terug. 'Ze worden om de twee, drie uur in volledige paniek wakker', zegt Beurmanjer. 'Hun lichaam is de wekker. Zodra ze een nieuwe dosis nemen, is dat over. Daarom zien ze ghb ook niet als negatief. Zolang ze gebruiken, ervaren ze geen problemen.'

Dit mondt uit in gebruikers die 24 uur per dag om de paar uur of doorlopend 'slokjes' nemen. Doordat ze continu bezig zijn met ghb, raken ze steeds geïsoleerder: ze verliezen werk, studie, vrienden, relaties. Ook krijgen ze slaapproblemen.

'Mijn dag- en nachtritme lag totaal op zijn kop', vertelt Michael. 'Om 12 uur 's nachts nam ik een dosis. Dan werd ik om 2 uur wakker en dacht ik: is het nog geen licht? En nam ik weer een potje. Om 4 uur werd ik weer wakker en was het nog geen licht. Dan pakte ik er nog een tot 7 uur in de ochtend. Lichamelijk voelde ik me waardeloos. Doodmoe.'

Beurmanjer beschrijft het proces als volgt: 'Eerst gebruik je ghb om super te zijn. Dan gebruik je ghb om normaal te zijn. En uiteindelijk gebruik je ghb om niet dood te gaan.'

null Beeld Aurélie Geurts
Beeld Aurélie Geurts

Duizenden keren 'out'

Michael begint met ghb op zijn 15de, als hij ziet hoe meisjes in zijn omgeving met ghb los worden. 'Ze hadden heel makkelijk seks. Dat wilde ik ook weleens meemaken.'

Hij komt uit West-Brabant, uit een buurt die bekend staat om ghb- en drugsgebruik. Hij heeft een mbo-diploma en is installatiemonteur. Gaandeweg verliest hij zijn baan. Zijn geld verdient hij vervolgens via 'klusjes' in de drugshandel.

Duizenden, misschien wel tienduizenden keren, gaat Michael out. 'Net alsof je in slaap valt', zegt hij. Hij is dan niet volledig in coma, maar wel van de wereld. Soms gaat het verder. 'Een keer of dertien' is hij met de ambulance opgehaald.

Vlak voordat hij out gaat, doet hij soms rare dingen, net als andere gebruikers. Doordat hun lichaam zich verzet, maken ze rare bewegingen.

'Een keer ben ik in mijn boxershort naar buiten gelopen. Ik denk dat ik anderhalf uur in de sneeuw heb gelegen. Toen ik wakker werd, was ik alles kwijt. Behalve mijn ghb. Die wist ik altijd te vinden, hoe erg ik er ook aan toe was.'

Het ministerie van VWS zit al jaren met ghb in zijn maag. De druk op de zorg is opvallend hoog, gezien het relatief kleine aantal gebruikers.

Op jaarbasis gebruikt 0,5 procent van de Nederlanders ghb. Ruim duizend gebruikers kloppen elk jaar aan bij de verslavingszorg. Volgens het Trimbos lijkt er een lichte stijging te zijn. Het is onbekend hoeveel verslaafden er werkelijk zijn - de groep staat erom bekend niet graag hulp te vragen. 'Wij vermoeden dat er een groot dark number is', zegt Beurmanjer.

Gemeenten in Brabant, Friesland en Twente luidden de alarmklok over grote groepen jongeren in hun regio die ghb gebruiken.

Bij 20 procent van alle ritten die ambulances maken vanwege drugsgebruik speelt ghb de hoofdrol. Ook in de verslavingszorg zijn het intensieve, dure patiënten.

'Bijna 45 procent van alle ghb-verslaafden is weleens in comateuze toestand naar de Spoedeisende Hulp gebracht', zegt Beurmanjer. 'En 20 procent heeft een of meerdere malen op de intensive care gelegen. Wij horen van ziekenhuizen dat er mensen zijn die elke maand komen.'

Het 'out' gaan is schokkend voor de buitenwereld, zegt hij. 'Maar voor verslaafden is het routine. Zij merken er niks van. Een ondervraagde vertelde dat hij de eerste keer op de intensive care wakker werd en dacht: jezus, wat doe ik hier? Maar de tweede keer dacht hij al: waar is mijn ghb? En toen trok hij het infuus eruit.'

'De meesten nemen een overdosis om even wat langer te kunnen slapen. Sommigen willen helemaal niet naar het ziekenhuis worden gebracht. Die willen gewoon thuis op de bank in coma zakken. Een paar uur pitten.'

Onderzoeker en hoofddocent Harmen Beurmanjer van Novadic-Kentron. Beeld Aurélie Geurts
Onderzoeker en hoofddocent Harmen Beurmanjer van Novadic-Kentron.Beeld Aurélie Geurts

Keer op keer falen

Net als veel andere gebruikers combineert Michael ghb met andere drugs: speed, amfetamine. 'Speed is een upper, ghb is een downer', zegt hij. 'Als ik een nacht doorhaal met speed en niet kan slapen, neem ik ghb om rustig te worden. En andersom: als ik veel ghb op heb en niet out wil gaan, neem ik speed. Zo hou ik mezelf in evenwicht.'

Dit is meerdere van zijn medegebruikers fataal geworden, zegt zijn begeleider Alex van Dongen. 'Door de speed kun je meer ghb nemen. Maar zodra de speed is uitgewerkt, heb je veel meer ghb in je lichaam zitten dan je eigenlijk aankunt. Dan vallen mensen ineens om. Als ze dan in een auto zitten, rijden ze zo - paf - tegen een boom aan. Ghb in het verkeer is een veel groter gevaar dan een overdosis in bed.'

Michael: 'Ik ken meerdere mensen die zo'n autorit niet hebben overleefd. Mensen die gingen stappen in België en niet meer terugkwamen. Op dat moment deed het me niet veel. Niks eigenlijk. Dat er iemand overlijdt, dat vond ik heel gewoon. Op een boom gereden? Oké, prima, zei ik dan. En dan ging ik door. Ik was keihard. Ik vertrouwde niemand. Dat moest ook wel in die drugswereld. Als ik daar nu aan terugdenk, vind ik dat bizar. Mijn hele leefstijl was bizar. Ik heb het idee dat het me psychisch beschadigd heeft. Mijn moeder zei soms dat ik versteend was. Als ik haar nu zie huilen, dan voel ik met haar mee. Toen niet.'

Ghb-gebruikers leven in een waas, zegt Beurmanjer. 'Als ze stoppen, worden ze enorm angstig.'

Het is een van de redenen dat ze zo vaak terugvallen na het afkicken, zag hij in het onderzoek. 'Zonder de ghb wordt alles om hen heen heel eng. Het lijkt alsof ze, na jaren permanent onder invloed te zijn geweest, plotseling wakker worden. Alle prikkels komen ineens ongefilterd binnen. Sommige mensen worden psychotisch, krijgen afschuwelijke nachtmerries.'

Ook Michael zag dingen die er niet waren. 'Soms zag ik een boom, en dacht ik dat er iemand naar me stond te kijken.'

Angst is een van de belangrijkste redenen om weer te gaan gebruiken, zegt Beurmanjer. 'Kijk, psychotherapie werkt wel, maar niet in een kwartier. Terwijl met ghb de klachten meteen verdwijnen. De verleiding is dus levensgroot om het weer te nemen.' In het onderzoek vertelden sommige patiënten dat ze tijdens het afkicken op een gecontroleerde manier bleven gebruiken, zonder dat de behandelaars dit wisten.

In hun rapport stellen de onderzoekers dat verslaafden in de kliniek beter moeten worden voorbereid op hoe angstig ze zich tijdens hun onthouding gaan voelen. 'Veel verslaafden hebben het gevoel dat ze keer op keer falen. Ze zien veel mislukkende afkickpogingen om zich heen. Wij denken daarom dat we ervaringsdeskundigen in moeten zetten. Want ik kan wel tegen een patiënt zeggen dat hij zich straks beter voelt, maar dat is geloofwaardiger als iemand dat zelf heeft meegemaakt.'

Meting tijdens het spreekuur. Beeld Aurélie Geurts
Meting tijdens het spreekuur.Beeld Aurélie Geurts

Verslavingsklinieken moeten zich niet alleen op de verslaving richten, aldus het rapport, maar ook op psychische klachten en andere sociaal-maatschappelijke problemen. Zo leidt het kwijtraken van huis, werk en relaties tot gevoelens waarvan gebruikers hebben geleerd dat ze die alleen kunnen verdrijven met ghb. Als dat niet wordt opgelost, is de verslaving zo weer terug.

Beurmanjer: 'Mensen voelen zich zonder ghb niet meer zichzelf. We zien wel dat het na verloop van tijd beter wordt, maar zes maanden bang zijn - dat is lang.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden