Zo’n zomer als van 2003, en dan vaak

Nieuwe klimaatscenario’s geven aan wat voor weer het in 2050 kan zijn. Wat zijn de gevolgen?..

Ligt Schiphol nog wel op de juiste plek voor de lange termijn? Moet de Rotterdamse haven zich zorgen gaan maken? Is de nieuwbouwwijk Westergouwe in Gouda verantwoord als men de klimaatverandering over zestig jaar bekijkt? En hoe zit het met de Nederlandse kust waar zwaardere stormen op de duinenrij beuken?

Deze vragen komen naar voren bij lezing van de klimaatscenario’s voor 2050, die het KNMI dinsdag presenteerde. Het zijn niet alleen de droge zomers zoals in 2003 die het leven lastig maken, maar ook de wateroverlast in de winter. ‘Nederland kan best een droge zomer aan, maar wat als er vijf op een rij komen. Over die gecombineerde effecten moet nagedacht worden’, zegt Sible Schöne van het Klimaatbureau van de milieubeweging.

‘Als staatssecretaris Schultz van Haegen van Verkeer en Waterstaat dan op de radio zegt dat de mensen hun waterpomptang op zolder moeten leggen en niet in de schuur, zodat bij wateroverlast het apparaat bereikbaar is, dan vind ik dat een wel erg simpele benadering van een groot probleem’, zegt dr. Gerard Schouw, directeur van het Kenniscentrum Grote Steden.

Dijkring

Schiphol, in een diepe polder en beschermd met een dijk, krijgt steeds meer start- en landingsbanen, en krijgt mogelijk ook met meer westenwind te maken. Volgens prof. dr. ir. Pier Vellinga, voorzitter van de commissie Klimaat voor Ruimte, moet er een tweede dijkring rond Schiphol. Al was het maar om buitenlandse investeerders de indruk te geven dat Nederland zijn zaakjes goed op orde heeft als het gaat om klimaatverandering. Als zij hun hoofdkantoor in Hoofddorp vestigen, moeten ze zeker weten dat dit een goede keus is.

Maar Schouw vindt Schiphol het ‘taboe van Den Haag’. Men vraagt zich niet af of de luchthaven kan blijven groeien. ‘Linksom of rechtsom loopt het vast. Daarom is het beter om na te denken over een luchthaven in zee. Of aansluiten bij het grote vliegveld dat bij Lille in ontwikkeling is, daar ben je met de hogesnelheidslijn in anderhalf uur. We moeten wel wat Europeser gaan denken.’

In de Randstad woont de helft van de Nederlandse bevolking en bevindt zich pakweg de helft van de economische activiteiten. In zo’n gebied is het bestrijden van effecten van klimaatverandering zoals langdurige droogte en wateroverlast urgent, ook omdat het door bodemdaling en de lage ligging vlak bij zee kwetsbaar is. De Randstad verplaatsen naar het oosten is te extreem, maar binnen de Randstad kan onderscheid worden gemaakt tussen lege en volle gebieden. Ofwel ruimtelijk differentiëren, zegt TNO-projectleider ruimte Rob van der Krogt.

De overheid vergelijkt lange-termijnplanning voor honderd jaar met kijken in de glazen bol. Maar er kunnen wel scenario’s worden gemaakt en dat moet ook, gelet op de klimaatverandering, vindt Van der Krogt. In zo’n geval is er best iets voor te zeggen om Westergouwe als een goede nieuwbouwlocatie aan te wijzen voor de komende veertig jaar.

Maar daarna wordt het wellicht een stuk riskanter. ‘We moeten in Nederland durven discussiëren over de vraag of bewoners daar willen wonen in de wetenschap dat de overheid hen niet tegen de klippen op zal beschermen bij klimaatverandering’, vindt de TNO-deskundige.

Rotterdam krijgt op een andere manier met klimaatverandering te maken. De helft van de goederen in de haven gaat per binnenschip naar het achterland. Als de Waal en de Rijn door droogte weinig water bevatten, kunnen de binnenschepen niet diep liggen en moeten ze minder lading meenemen. Dat gaat geld kosten, zegt Vellinga. ‘Misschien komt de Betuwelijn dan als geroepen.’

Lapmiddel

Wellicht wordt de haven ook moeilijker bereikbaar voor zeeschepen omdat de stormen toenemen en de kustmorfologie verandert, omdat de zandstromen langs de kust door verandering van de wind ook van koers wijzigen. Deze vragen houden ir. Rob Steijn van adviesbureau Alkyon bezig. Hoge en lange golven, stormgolven, kunnen op de kust gaan beuken. Als lapmiddel worden de zwakke plekken in de kustverdediging bestendig gemaakt tegen overslaande golven. Maar op de lange duur biedt een tweede duinenrij in zee betere bescherming.

Intussen klinkt veenachtig West-en Noord-Nederland verder in, omdat het water de polders uit moet voor de landbouw en de steden. Anticiperen door niet meer te bouwen in West-Nederland vindt Steijn voorlopig niet aan de orde. Maar geologisch gezien, op een tijdschaal van duizend jaar, gaat Nederland er echt wel aan.

‘We zijn een delta en die hoort te overspoelen. Met dijken hebben we het een tijd uitgehouden, maar de bodem daalt, het land klinkt in door blijvende bemaling. We helpen de delta om zeep. Het houdt een keer op en dan gaan onze nazaten de Rijn op, in tegengestelde richting van de Bataven. We kunnen beter Europees zijn, want Europa kunnen we nog wel eens hard nodig hebben.’

Ook de Waddenzee zal verder verzoeten als door de grote afvoer van de rivieren veel zoet water de Waddenzee bereikt. Als er maar vaak genoeg zoetwaterbellen over de zoute platen gaan, kan het ecosysteem zich niet herstellen en gaan de bodemfauna, vissen en vogels eraan. De Waddenzee wordt van veel minder kwaliteit.

Fabrieken en centrales hadden in de droge zomer van 2003 al veel problemen met koelwater. Zou dat vaker gebeuren dan moeten fabrieken en centrales worden stilgelegd, aldus Vellinga. Als er toch uitzonderingen worden gemaakt door warm water in een al opgewarmde rivier te lozen, zal vissterfte volgen. Dan is de natuur de klos. Staatssecretaris Schultz vindt dat de centrales en fabrieken langs de rivieren zelf reservewaterbekkens moeten aanleggen, zodat ze niet zijn aangewezen op de rivieren.

De aanhoudende droogte leidt in Zuid-Engeland al tot waterschaarste, en een verbod om deze zomer de tuin te sproeien en de auto te wassen. Ook Nederland kan met een opeenvolging van droge zomers te maken krijgen, maar Pier Vellinga verwacht geen drinkwaterprobleem in Nederland. ‘Engeland is meer dan wij afhankelijk van regen en grondwater.’

Bovendien hebben we volgens Steijn ‘een nationale schat’ achter de hand: de bak zoetwater die IJsselmeer heet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden