Zo'n tussen -n leidt maar tot spookspelling

De nieuwe spelling is nodeloos ingewikkeld, vinden taalkenners. De paardebloem wordt een paardenbloem. 'Waarom een letter opschrijven die je niet uitspreekt?'..

Het oproer kraait, nu al. Vanmiddag wordt de nieuwe spellinggeïntroduceerd, maar taal- en letterkundigen hebben de hakken al in hetzand gezet. 'Werkverschaffing', zegt de één over alle inspanningen. 'Spookspelling' wil een ander uit zijn mond opgetekend hebben. En ErwinMortier, de Vlaamse schrijver, haakt af. Zijn boek is zijn boek is zijnspelling.

'Nee, hè, niet weer...' Onder die kop vat Onze Taal, een genootschapvan liefhebbers, de gevoelens samen in zijn maandelijks orgaan. Voor detweede keer in tien jaar worden de spellingsregels in het Groene boekjeveranderd. Sterker nog, in menig Nederlandstalig leven zal het de derdeaanpassing worden. 'Iemand die in 1983 op de basisschool de oude spellingheeft geleerd, maakte op de middelbare school kennis met de nieuwe spellingen moet nu misschien wel een scriptie schrijven volgens weer andereregels.'

Ter verduidelijking: het Groene boekje is de Woordenlijst NederlandseTaal die volgens traditie van een groene kaft wordt voorzien. Dewoordenlijst werd in 1954 voor het eerst samengesteld, in 1995 aangepasten dat zal in 2006 opnieuw gebeuren met het vandaag gepresenteerde Groeneboekje. Verantwoordelijk hiervoor is de Nederlandse Taalunie, waarin deNederlandse, Belgische en Surinaamse overheden samenwerken.

Over de inhoud wil de Taalunie alleen kwijt dat het slechts om eenherziening gaat, een verfijning van de bestaande regelgeving. Zo zal deregel met de tussen -n, die combinaties van woorden verbindt (pannenkoek),verder worden verfijnd en laat Suriname zich voortaan gelden met woordenals okseltruitje en porknokker.

Volgens critici gaat het verder dan een herziening. In vergelijking metde vorige editie veranderen negenduizend woorden of woordvormen. Er komener tienduizend bij en veertienduizend woorden worden geschrapt, waarmee eentotaal van honderdduizend trefwoorden wordt bereikt.

Maar het is vooral de indruk die vanmiddag zal worden gewekt. Wééreen Groen boekje, wéér een verandering in de spelling. 'Wéér een stormdoor spellingsland', zegt Peter Smulders, directeur van Onze Taal. 'Demensen worden er doodmoe van', zegt taalkundige Jan Stroop. 'De mensenworden er blasé van', zegt Kees de Glopper, hoogleraar taalbeheersing aande universiteit van Groningen. En alledrie voorzien ze anarchie. De mensenmaken zelf wel uit of het paardebloem is of paardenbloem.

De Nederlandse Taalunie is aangesteld als hoeder van de Nederlandsetaal waarvan de spelling sinds 1954 bij wet is geregeld, 'Een kongsie vantaalkundigen' noemt Smulders de leden van de unie. Over de hoofden van degebruikers en doof voor andere ingewijden gaat de Taalunie haar eigen wegen streeft daarbij vooral naar consequentie in schrijfwijze. De logica ishet kind van de rekening.

Stroop noemt de nieuwe spellingregels contra-intuïtief, ze druisentegen het taalgevoel in. 'Multatuli zei al: spraak is primair, hetschrijven volgt.' Dat gebod overtreedt de Nederlandse Taalunie vooral metde tussen -n. 'Waarom zou je een letter opschrijven die je nietuitspreekt?' Vandaar dat hij over een spookspelling spreekt.

Zeker voor nieuwe gebruikers van het Nederlands is dat alleen maarverwarrend. 'Zo'n Berber snapt er toch niets meer van, zeker niet als heteerst niet moet en straks juist wel.'

Ook autochtonen zullen het moeilijk krijgen, vreest hoogleraar DeGlopper. 'In het onderwijs wordt veel aandacht besteed aan spelling. Maarde onzekerheid is groot onder leerlingen en docenten.' Het stoort hem datde discussie over spelling puur wetenschappelijk is. Niemand die zichafvraagt of al die regelgeving nog wel te leren is.

Nederland, België en Suriname zouden er kortom goed aan doen hetNederlands wettelijk af te schaffen, zodat hartenlust ook hartelust magzijn in de dictees. Smulders: 'Laat het toch over aan de vrije markt, zodatmensen met enig verstand van zaken de touwtjes in handen kunnen nemen.'Stroop: 'Nu moeten al die schoolboeken weer aangepast worden. Dat is tochasociaal?'

Erwin Mortier, geroemd om zijn fijnzinnig taalgebruik, spreekt vanspellingsfetisjisme. 'Wat moet je nu met een club die de taal wil beheersenen indijken? Laat die professoren liever iets nuttigs doen.' Devoortdurende aanpassing werkt volgens Mortier averechts. 'Je dateert deliteratuur. Wie leest er nog Stijn Streuvels?' Hijzelf heeft het Groeneboekje allang terzijde gelegd en prijst zich gelukkig met een uitgeverijdie weigert als corrector op te treden.

Ook collega Abdelkader Benali is de anarchie toegedaan. 'Het probleemmet het rationaliseren van de taal is als de chirurg die zijn moeder gaatopereren om een mooiere moeder van haar te maken. De moeder wordt wakker,herkent zichzelf niet terug en langs die weg ook haar eigen zoon nietmeer.'

En nieuwe Nederlanders, zoals hijzelf? 'Die krijgen te maken met eenstiefmoeder die er een beetje raar uitziet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden