ANALYSECoronavaccin

Zó gaat de lange weg terug naar normaal er waarschijnlijk uitzien

Jongeren worden ingeënt tegen meningokokken in de RAI in Amsterdam.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Het was de week waarin er eindelijk goed nieuws was over corona: een veelbelovend vaccin. Maar denk nu niet dat het land in januari van het slot kan, waarschuwen experts. Welke obstakels staan er zoal in de weg?

Ze komen per vliegtuig en per vrachtwagen. Kisten, gevuld met droogijs, met daarin de vloeistof waarnaar het land nu al 261 dagen snakt: een vaccin tegen corona.

Maar dan. ‘Veel mensen hebben zo’n beeld van: we gaan sporthallen huren waar iedereen langskomt, en dan is het klaar’, signaleert Hans van Vliet, programmamanager van het Rijksvaccinatieprogramma en coördinator van de operatie. ‘Maar zo zal het niet gaan. Zelf houd ik er rekening mee dat we een groot deel van het volgende jaar hiermee bezig zijn.’

Het begint al hiermee: de vaccins moeten nog worden goedgekeurd. Want het enige wat er sinds deze week ligt, is een jubelend persbericht van een van de fabrikanten, met de mededeling dat in elk geval het vaccin van Pfizer negen van de tien mensen beschermt. Hoe goed, hoe lang, en ten koste van welke bijwerkingen is allemaal nog onbekend.

Stap één is dat de Europese gezondheidsautoriteit EMA en het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) de details van zulke claims moeten bestuderen en de vaccins een voor een wegen – er zijn er meerdere in aantocht. Normaal gesproken duurt dat maanden, nu moet het in een supersneltreinvaart van weken: de beoordelaars zijn al volop bezig.

Wie mag eerst?

Dan het volgende stuk van de puzzel: wie mag eerst? De Gezondheidsraad brengt daarover volgende week advies uit. Naar verwachting komen de groepen die het meest te duchten hebben van het virus het eerste aan de beurt. ‘Dat is internationaal althans de lijn: richt je eerst op ouderen en de groepen met verhoogd risico’, zegt Van Vliet. ‘Er is tot nu toe geen enkel land dat zegt: laat die oudjes maar zitten, we gaan eerst de economie stimuleren.’

Dat wordt dus: ouderen en kwetsbare patiënten met risicofactoren zoals een hartaandoening of diabetes type 2 eerst. Niet snel daarna zullen de zorgmedewerkers en andere mensen met een ‘vitaal beroep’ volgen. Maar hoort de onderwijzer daarbij, de thuiszorg, de kapper? ‘Juist over die vitale beroepen is veel discussie en zie je internationaal veel verschillen’, duidt Van Vliet.

Een stevige uitzoekklus daarbij is wie voor welk vaccin in aanmerking komt. Op papier heeft Nederland zicht op 51 miljoen doses vaccin van zes fabrikanten. Maar al die vaccins hebben – als ze worden goedgekeurd – naar verwachting iets verschillende specificaties: de een meer geschikt voor ouderen, de volgende beter werkzaam bij kinderen, weer een ander alleen voor bepaalde patiënten. Een hele puzzel, want sluit het aanbod straks wel aan bij de vraag?

Maatschappelijke onrust

Intussen zal de maatschappelijke onrust eerder toe- dan afnemen, valt te verwachten. Zo zullen ondernemers en andere belanghebbenden gaan trekken aan de maatregelen. Want waarom nog zo moeilijk doen, als er toch een vaccin in aantocht is – of er voor sommige mensen zelfs al ís? Het kabinet, dat behalve vaccins ook verkiezingen op zich ziet afkomen, zal sterk in zijn schoenen moeten staan. De eerste goedgekeurde vaccins zijn er naar verwachting immers pas in februari. Dat betekent dat we uitgerekend de komende wintermaanden, waarin het virus op zijn actiefst is, nog onbeschermd zijn.

Ook hangt er gedoe over de nee-zeggers in de lucht. Volgens peilingen van afgelopen zomer piekert 13 tot 18 procent er niet over zich te laten vaccineren. Nog eens 16 tot 25 procent twijfelt. Maar om ‘groepsimmuniteit’ te bereiken, de grens waarboven het virus niet goed meer kan rondgaan, moet al snel zo’n 80 procent worden ingeënt – onder de optimistische aanname dat een vaccin bij negen op de tien werkt. Er moeten dus zieltjes worden gewonnen.

Zeker bij jongeren, die toch al weinig kans op ernstige covid hebben, zal dat schuren. Helemaal als er ervaringsverhalen aan het licht komen van gevaccineerden die tóch ziek werden, of geruchten over bijwerkingen. De vaccinatiecampagne tegen het humaan papillomavirus, dat baarmoederhalskanker veroorzaakt, liep ook zware schade door het fabeltje dat men er een vermoeidheidssyndroom van zou krijgen. Nu, tien jaar later, laat nog steeds maar de helft zich vaccineren.

Niet-gevaccineerden

De inzet is hoog. Omdat het coronavaccin niet iedereen beschermt, zal men moeten oppassen met ongevaccineerden. Mogen die straks nog wel op bezoek in het verpleeghuis of ziekenhuis? Of moeten we, analoog aan de kinderdagverblijven die niet tegen mazelen ingeënte kinderen mogen weigeren, straks bij de deur een vaccinatiebewijs laten zien? Zie hoe het ging na de komst van de polioprik: tijdens de laatste polio-uitbraak van 1992 weigerde de Daniel den Hoed-kliniek bezoekers zonder vaccinatie, en stuurde men niet-ingeënte verpleegkundigen naar huis.

En hoe zit het met mensen die de pech hebben dat het vaccin bij hen niet aanslaat?  Welk overheidssysteem gaat bijhouden wie gevaccineerd is, en bij wie het vaccin onderhand is uitgewerkt? En wat als bepaalde landen of bedrijven alleen gevaccineerden toelaten? Ook dat is niet denkbeeldig: veel landen eisen nu al een negatieve coronatest, of een quarantaine onder staatstoezicht. Dreigt er een tweedeling: de gevaccineerden versus een coronaproletariaat zonder inenting?

Het licht aan het eind van de tunnel is eindelijk in zicht. Nu nog de verraderlijke weg ernaartoe, met al zijn valkuilen, hobbels en conflicten.

Lees ook:

Kunnen we komende zomer weer naar een festival? Acht prangende vragen over hét vaccin
Een eerste coronavaccin is onderweg – en het beschermt, afgaand op een tussentijdse analyse van fabrikant Pfizer, negen op de tien mensen tegen covid. Maar kunnen we daar wel van op aan? En wie zegt dat het vaccin straks niet alsnog bijwerkingen geeft?

Dit is de bedenker van ’s werelds eerste werkzame coronavaccin
Van kinderen van gastarbeiders tot miljardairs’, kopte zakensite Business Insider onlangs over Uğur Şahin en Özlem Türeci, oprichters van de Duitse farmaciefirma BioNTech. En nu heeft het bedrijf ook nog eens ’s werelds eerste werkzame coronavaccin afgeleverd. Wie is dit echtpaar?

De doorbraak in de strijd tegen het coronavirus is een welkome opsteker voor farmaceut Pfizer
Begint de victorie tegen corona in het Amerikaanse Kalamazoo en het Vlaamse Puurs-Sint-Amands? Daar staan de twee fabrieken van farmaceut Pfizer waar nog dit jaar 50 miljoen doses coronavaccin van de band moeten rollen, gevolgd door nog eens 1,3 miljard doses in 2021.

De vaccins komen eraan: dit zijn de kanshebbers
Het zou zomaar eens zover kunnen zijn: de bekendmaking van ’s werelds eerste, echte vaccinresultaten, getest op een échte bevolking waar het virus rondgaat. Andere kanshebbers op een rij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden