NieuwsEcologie en klimaatverandering

Zijn otters de redders van het rif?

De zee-egel snackt rifalgen, maar de otter verorbert de zee-egel. Het aantal otters bij de riffen in Alaska daalt echter. De combinatie van meer zee-egels en klimaatopwarming blijkt een verwoestend effect te hebben.

De otter, een befaamd roofdier rondom de eilanden van Alaska, is dramatisch in populatie afgenomen sinds de jaren negentig.Beeld J. Tomoleoni

Alsof klimaatverandering en de lokale verdwijning van otters los van elkaar nog niet problematisch genoeg zijn, blijkt nu de combinatie van beide een verwoestend effect te hebben op de riffen rondom de eilanden van Alaska. Zo verwoestend dat de riffen – die onderwater de basis vormen voor diverse ecosystemen – binnen enkele decennia kunnen verdwijnen, schrijven onderzoekers van onder meer de University of California in Science.

De afgelopen dertig jaar verdwijnen otters rondom de eilanden van Alaska. Waarom is nog onduidelijk, maar wetenschappers denken dat otters steeds hoger op de menukaart van orka’s komen te staan. Door deze afname stijgt het aantal zee-egels, een gebruikelijke otterprooi. Deze stekelige beesten grazen aan riffen op zoek naar algen, een van hun favoriete onderwatersnacks. Normaal gesproken zijn de riffen, gemaakt van kalk, hard genoeg om algen te beschermen tegen zulke indringers. Maar sinds klimaatverandering het water warmer en zuurder maakt, lijkt het kalk brozer te zijn, concludeert het internationale onderzoeksteam.

Om te achterhalen of de zee-egels inderdaad meer schade toebrengen aan het rif sinds de verdwijning van otters en oplopende watertemperaturen, legden de onderzoekers stukken van het rif onder de microscoop. Jaarlijks wordt het rif wat dikker doordat algen nieuwe kalkskeletten maken om zichzelf te beschermen tegen indringers zoals zee-egels. Dit proces laat een soort jaarlagen achter in het rif, net als een boom elk jaar een nieuwe jaarring erbij krijgt. Aan de hand van deze jaarlagen, kunnen de onderzoekers voor elk jaar inschatten hoeveel effect de zee-egels op het rif hadden.

Pelsjacht

In de jaren negentig – een periode waarin otters door pelsjacht nagenoeg uitgestorven waren – blijkt de toename van zee-egels nog vrij onschuldig voor het rif te zijn geweest, zeker in vergelijking met de huidige effecten van de zee-egelinvasie. Dat het rif ineens zo kwetsbaar is, lijkt dus niet alleen te komen door de zee-egels, maar ook door klimaatveranderingen.

Of een oplopende watertemperatuur voor een zwakker rif zorgt, testten de onderzoekers met drie bakken water. Elke bak kreeg andere wateromstandigheden – denk aan temperatuur en zuurgraad. De eerste bak kreeg omstandigheden van voor de klimaatverandering. De tweede van de huidige wateromstandigheden en de derde kreeg een hogere watertemperatuur zoals die door klimaatmodellen wordt voorspeld over enkele decennia. In elke bak lieten ze een stuk rif liggen waarin algen leefden. Na drie maanden plaatsten de onderzoekers er zee-egels bij. Die bleken tot wel zestig procent dodelijker te zijn voor de riffen en de algen, wanneer de riffen in water met warmere temperaturen lagen. De algen lijken hierdoor minder sterke kalkskeletten te kunnen maken en dus ook een minder sterk rif te bouwen.

Ecologische bril

‘Het is nodig om een ecologische bril op te zetten terwijl we klimaatverandering onderzoeken’, schrijven de onderzoekers. ‘Alleen dan kunnen we goed inschatten welke toekomstige effecten klimaatverandering op de natuur heeft.’ Met hun vindingen zien ze direct ook een mogelijke oplossing: de otterpopulatie weer omhoogbrengen. Meer otters betekent minder zee-egels, zeggen ze, en dus minder schade aan het rif.

‘Interessant dat de onderzoekers aandacht vestigen op de achteruitgaande otterpopulatie’, reageert Henk Siepel, hoogleraar dierecologie aan de Radboud Universiteit. Maar het onderzoek maakt volgens Siepel niet duidelijk hoeveel effect de afnemende otterpopulatie heeft in vergelijking met de effecten van oplopende watertemperaturen. ‘Die twee factoren zijn lastig uit elkaar te trekken in dit onderzoek. Stellen dat de effecten op het rif vertraagd kunnen worden door de otterpopulatie weer op peil te brengen, is daarom denk ik een te grote stap.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden