Wild idee

Zijn microben de aanstichters van regen en sneeuw?

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: bacteriën veroorzaken hoog in de lucht regen- en sneeuwbuien.

null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Wie de weergoden vervloekt wanneer de regen weer eens met bakken uit de lucht valt, is aan het verkeerde adres. Misschien zijn bacteriën schuldig aan de wolkbreuk. Althans: volgens een recente theorie staan microben vaker dan gedacht aan het begin van een regen- of sneeuwbui.

Dat gaat zo, aldus onderzoekers in het tijdschrift Frontiers in Microbiology. Bacteriën in rivieren, meren en op de grond vliegen de lucht in door forse wind of opstijgende waterdamp. Eenmaal op hoogte, waar het koud is, vormen de microben aanhechtingspunten waaraan ijskristallen kunnen ontstaan. De ijskristallen groeien door tot ze zo zwaar worden dat ze als neerslag naar beneden vallen. Samen met de neerslag keren de microben weer terug op aarde.

Wat is er zo wild aan?

Dat er levende bacteriën in de lucht zweven, lijkt op zichzelf wonderlijk. Toch vingen onderzoekers al bijna een eeuw geleden vanuit vliegtuigen de eerste microben op hoogte. In de miljarden druppels van dikke wolken ‘wonen’ hele gemeenschappen aan bacteriën, schrijven Franse onderzoekers in het onlinewetenschapsblad Plos. Wat het kleine grut daar precies uitspookt, is een kwestie die pas de laatste tien jaar een vlucht heeft genomen.

Bioloog David Schmale van het Amerikaanse Virginia Tech gaat een stapje verder: hij stelt dat bepaalde bacteriesoorten doorslaggevend zouden kunnen zijn bij het ontstaan van sneeuw-, regen- en hagelbuien. Een goed onderzochte microbe, Pseudomonas syringae genaamd, is een logische kandidaat. Deze bacterie bouwt uitsteeksels op zijn schil waarop sneller ijskristallen ontstaan dan op andere stofdeeltjes in de lucht. ‘Daarom gebruiken fabrikanten stukjes van deze bacterie voor kunstsneeuw op skipistes’, zegt Schmale per videogesprek.

Waarom zou het kunnen kloppen?

Schmale en syringae-expert Cindy Morris zijn de bacterie tegengekomen in wolken, bijvoorbeeld door er met onbemande vliegtuigjes doorheen te vliegen. De microbe bleek eerder al te vinden in het hart van hagelstenen – ook een teken dat ze daar het beginpunt vormden van die neerslag.

‘Plausibel’, noemt hoogleraar atmosfeeronderzoek Herman Russchenberg van de TU Delft de theorie. Het doet Russchenberg denken aan hoe neerslagwolken boven zeewater ontstaan: dat komt deels doordat microben in het zeewater een stof aan de atmosfeer afgeven die de zee zijn typisch zilte geur geeft, dimethylsulfide. Komt die stof hoger in de atmosfeer, dan hechten zich aan de resten daarvan druppels en vormen er wolken.

Wat spreekt de theorie tegen?

Hoewel eigenlijk niemand twijfelt aan het gegeven dat bacteriën wolken en zelfs neerslag kunnen doen ontstaan, zijn er nog veel onbeantwoorde kwesties, benadrukt Schmale zelf. Volgens Russchenberg is de vraag vooral: hoe groot is hun rol?

‘Dat weten we echt nog niet’, zegt Schmale. ‘Al is het maar omdat de syringae niet de enige microbe is die we in regendruppels en hagelstenen vinden. Er zit van alles in dat óók wolken en neerslag kan doen ontstaan.’

Voor een definitief antwoord zouden wetenschappers syringaebacteriën in het lab moeten opkweken met een soort moleculaire track-en-tracecode. Dan kunnen ze de neerslagavonturen van de microben volgen. Maar labbacteriën in de wilde natuur loslaten, dat stuit natuurlijk op allerlei bezwaren. ‘Maar ik mag best dromen’, zegt Schmale.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden