Analyse Klimaatscenario's

Zijn alle voorspellingen over de stijging van de zeespiegel overdreven?

De zeespiegel voor de Nederlandse kust is minder gestegen dan klimaatscenario’s hadden aangegeven, volgens het gerenommeerde instituut Deltares. Waren de modellen te alarmistisch?

Beeld Colourbox

Zijn alle voorspellingen over de oprukkende zee overdreven? Die indruk kun je krijgen bij het lezen van het recente rapport van het gerenommeerde kennisinstituut Deltares. Daarin staat dat de zeespiegel voor de Nederlandse kust minder is gestegen dan klimaatscenario’s hadden aangegeven. De stijging is de afgelopen decennia niet sneller gegaan.

Beeld de Volkskrant infographics

Onderzoekers werkten drie jaar aan een nieuwe methode om de zeespiegelstijging bij alle variatie in weer, wind en getijden nauwkeuriger te bepalen. Ze combineerden metingen, satellietwaarnemingen, modelberekeningen en archiefstudie. Ze verbeterden het onderscheid tussen bodemdaling en zeespiegelstijging.

Dit leidde tot de conclusie dat de zeespiegel bij Nederland de afgelopen 128 jaar met gemiddeld 1,86 millimeter per jaar is gestegen tot 6 centimeter boven NAP en dat die stijging in die periode geen versnelling vertoont. Als je deze lijn zou doortrekken kom je aan het einde van de eeuw op een zeeniveau dat nog geen 20 centimeter hoger ligt dan het huidige.

Dat is een heel ander vooruitzicht dan bijvoorbeeld de prognose van het IPCC – het VN-panel voor klimaatverandering – dat een globaal gemiddelde stijging van 80 centimeter in het jaar 2100 aannemelijk acht. En anders ook dan klimaatscenario’s van het KNMI uit 2006 en 2014, waarin rekening wordt gehouden met een stijging van 25 tot 85 centimeter in het jaar 2085. De (verbeterde) metingen van de zeespiegel blijven achter bij de mogelijke stijgingen die in het verleden waren voorzien. Zijn de computermodellen te alarmistisch geweest?

‘Dat de metingen langs de Nederlandse kust geen versnelling van de zeespiegelstijging te zien geven, wil niet zeggen dat die versnelling er niet is en niet zal komen’, zegt Deltares-onderzoeker Marjolijn Haasnoot. ‘Wereldwijd doet de versnelling zich al voor. Globaal stijgt de zeespiegel sneller dan bij Nederland: zo’n 3 tot 4 millimeter per jaar. De versnelling kan zich ook bij ons gaan voordoen. Metingen gaan over het verleden. Het verleden is geen garantie voor de toekomst.’

Dat de zeespiegelstijging die wordt gemeten tussen Vlissingen en Delfzijl minder is dan de wereldwijde stijging komt onder meer doordat het water van gesmolten landijs op Groenland niet bij Nederland terechtkomt. Veel water hoopt zich op bij de evenaar. Voor Nederland is vooral het smelten van het ijs op Antarctica van belang. Antarctica is de grote onzekere factor in alle scenario’s. Het landijs van dat continent heeft de potentie om de zeespiegel versneld en drastisch te verhogen – juist ook bij Nederland.

‘We wilden weten of we in de metingen een versnelling van de zeespiegelstijging zouden zien na de jaren vijftig, toen we voor het eerst met versnelde zeespiegelscenario’s zijn gaan rekenen, zegt Fedor Baart, een van de opstellers van de Zeespiegelmonitor 2018 van Deltares en onderzoeksbureau HKV. ‘Maar we zien nog steeds dezelfde stijging als toen we in 1890 begonnen met nauwkeurige metingen. De waarnemingen liggen in de ondergrens van de scenario’s van het KNMI.’

Dit betekent volgens Baart allerminst dat de lijn van 1,86 millimeter zeespiegelstijging in de toekomst kan worden doorgetrokken. ‘We verwachten dat het klimaat gaat veranderen. Wat nu een rechte lijn is kan een curve omhoog worden. We houden er rekening mee dat de zeespiegel sneller gaat stijgen door het opwarmen van de aarde.’

Hoe ontstaat de zeespiegelstijging?

Stijging van de zeespiegel ontstaat door het toenemen van het watervolume in de oceanen. Door opwarming van de aarde zet water uit (thermische expansie) en smelten gletsjers en ijsplaten op land, zoals op Antarctica en Groenland. Het smelten van zee-ijs (zoals in het Noordpoolgebied) draagt nauwelijks bij aan een hogere zeespiegel. Regionale niveauverschillen worden veroorzaakt door oceaanstromingen en verschillen in zwaartekracht, temperatuur en zoutgehalte.

Het rapport is niet bedoeld om voorspellingen te doen voor de verre toekomst maar om bij te houden hoe we de kust de komende 10 jaar het best kunnen beschermen, onderstreept Baart. Dat neemt niet weg dat de cijfers koren op de molen kunnen zijn van degenen die verkondigen dat het niet zo’n vaart gaat lopen met klimaatverandering en zeespiegelstijging. ‘Mensen kunnen metingen gebruiken om hun eigen inzichten te onderbouwen. Ik sluit niet uit dat dit ook nu zal gebeuren.’

Riccardo Riva, universitair docent aan de TU Delft, is niet verbaasd dat in de metingen geen versnelling van de zeespiegelstijging is gevonden. ‘Als je een lijn trekt tussen metingen over 130 jaar is het heel lastig om veranderingen te detecteren die pas in de laatste decennia hebben plaatsgevonden. Bovendien weten we uit de vorige eeuw dat de zeespiegel over een schaal van 20 jaar langs de Nederlandse kust tussen de 0 en 10 centimeter kan stijgen. Dat is nog steeds binnen de baanbreedte van de klimaatscenario’s van het KNMI.’

Dat geen versnelling is gevonden heeft volgens Thomas Frederikse, onderzoeker bij de NASA, te maken met de sterke variatie van de zeespiegel in de Noordzee. Het zeeniveau wisselt sterk door onder meer wind en temperatuurschommelingen. ‘De eventuele versnelling kun je moeilijk vinden in de ruizige data. Dat we nog niet kunnen vaststellen of er een versnelling is ten opzichte van de stijging in de 20ste eeuw, is wat anders dan dat de versnelling niet plaatsvindt. De scenario’s van het KNMI waarnaar in het rapport wordt verwezen zijn goed onderbouwd. Ik denk dat de conclusie dat de zeespiegel minder hard stijgt dan de KNMI-scenario’s aangeven overhaast is getrokken.’

Het KNMI wil nog niet reageren. Een woordvoerder zegt dat er een ‘wetenschappelijk verschil van inzicht’ is met Deltares. ‘Dat bespreken we graag eerst via de wetenschappelijke kanalen. Niet in de krant.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden