Wetenschap Muggen

Ziektenverspreidende muggen rukken door klimaatverandering ook op naar Nederland

Muggen die enge ziekten verspreiden kunnen bij aanhoudende klimaatverandering over zestig jaar zo’n miljard extra mensen infecteren. In grote delen van Europa, waaronder Nederland, zullen de muggen een deel van het jaar bivakkeren. Dat schrijven Amerikaanse onderzoekers op basis van onderzoek naar de gelekoortsmug en de Aziatische tijgermug.

Foto gemaakt met een microlens van de Aziatische tijgermug (Aedes Albopictus). Beeld ANP

Door die muggen verspreiden zich tropenziektes zoals knokkelkoorts, chikungunya en zikakoorts. Deze virussen zorgen voor koorts, hoofdpijn, misselijkheid en zijn voor een enkeling levensbedreigend. 

De wetenschappers onderzochten verschillende klimaatscenario’s: van een lichte opwarming, door grote terugdringing van de uitstoot, tot heftige opwarming door grote toename van broeikasgassen. Elk van deze opwarmingsscenario’s maakt één ding duidelijk: over 30 jaar wonen honderden miljoenen extra mensen in een gebied waar de tropische ziekteverspreiders minstens een maand rondzoemen, en over 60 jaar nóg meer. Dat stellen de auteurs in vakblad Plos Neglected Tropical Diseases.

Met name de gelekoortsmug, bestand tegen warme temperaturen, zal op meer plekken ziektes kunnen overdragen. Bij de tijgermug zal een ‘gemiddelde’ klimaatopwarming ideaal zijn voor de verspreiding. De grootste nieuwe risicogroep woont in Europa. Uit de tropen verdwijnen de muggen een deel van het jaar juist; daar wordt het hen dan te heet onder de vleugels.

De Amerikaanse wetenschappers baseren zich op een statische formule die de invloed van temperatuur op verschillende factoren meet, zoals: hoe vaak bijt een mug, hoe makkelijk draagt hij virussen over, hoelang leven de muggen, hoe ontwikkelt de parasiet zich, hoe snel plant de mug zich voort en hoe is zijn overlevingskans.

Globalisering

‘Een waardevolle bijdrage, die onze vrees nog eens bevestigt,’ zegt muggenexpert Bart Knols van de Radboud Universiteit, niet betrokken bij het onderzoek. ‘Maar alleen op basis van de temperatuur weten we nog niet hoe de situatie over 30 of 60 jaar is. Er komen steeds nieuwe virussen en ook muggen passen zich voortdurend aan. Dit model gaat bovendien uit van slechts enkele muggen en virussen, maar er zijn er veel meer. Wat de onderzoekers ook niet meenemen is de globalisering: door reizen en transport van goederen kunnen die beesten zich razendsnel verspreiden. Dat is een veel belangrijkere factor dan anderhalve graad klimaatverandering.’

Dat muggen zouden verdwijnen uit de tropen vanwege de warmte, daar heeft Knols ‘een hard hoofd in. Ik werkte een tijd in Noord-Soedan, waar het overdag 50 graden kan worden. In zo’n temperatuur overleeft geen mug, maar toch waren die er genoeg. Die beesten zoeken gewoon een plek waar het koeler is.’

Gevaarlijke muggen in Nederland komen nu al steeds vaker voor. In 2005 werd de eerste tijgermug in Nederland gevonden, in 2018 werd de mug 39 keer gesignaleerd. Knol: ‘Het is een kwestie van tijd voor de tijgermug zich hier definitief gevestigd heeft. We moeten op Europees niveau samenwerken om die soort te verdrijven.’

Westnijlvirus

Ook in Europese landen met goede gezondheidszorg zijn de virussen gevaarlijk. Bij het westnijlvirus, een virus bij vogels dat ook lokale muggen infecteert, stierven vorig jaar ruim 180 mensen uit onder meer Frankrijk en Italië. ‘De virussen die zorgen voor koorts, hoofdpijn en huiduitslag lijken soms gewoon een griepje,’ zegt Knols. ‘Als artsen dat niet herkennen kan de ziekte zich eenvoudig onopgemerkt verspreiden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.