Zet een bio-kok in het Witte Huis

Pamflet Een gezonde voedselvoorziening is voor de VS van cruciaal belang. Dat vraagt om een duurzaam voedselbeleid. Barack Obama zou daaraan een krachtige impuls moeten geven....

Geachte mijnheer de president. Het zal u misschien verbazen te horen dat onder de problemen die in de komende jaren veel van uw tijd zullen opslokken, er één is dat tijdens uw campagne nauwelijks ter sprake is gekomen: eten. Voedselbeleid is niet iets waar de Amerikaanse presidenten veel aandacht aan hoefden te besteden, althans tot begin jaren zeventig, in de regeringsperiode van Nixon – de laatste keer dat hoge voedselprijzen een ernstige politieke dreiging inhielden.

Sindsdien is het overheidsbeleid – maximale productie van bulkgewassen (maïs, soja, graan en rijst), waaruit het meeste van ons supermarktvoedsel wordt gemaakt – er op een indrukwekkende manier in geslaagd om de prijzen laag te houden, en voedsel min of meer van de nationale politieke agenda af te houden. Maar met een abruptheid die ons allen heeft overrompeld, lijkt het tijdperk van goedkoop en overvloedig eten zijn eind te naderen.

Dit betekent dat u zich, zoals zoveel andere leiders in de loop der geschiedenis, tegenover het feit gesteld ziet (zo makkelijk over het hoofd gezien de afgelopen jaren), dat een gezonde nationale voedselvoorziening een kritische factor voor de nationale veiligheid is. Eten gaat binnenkort uw aandacht vragen.

Schoollunches

Schoollunches
Uiteindelijk zal de benodigde omschakeling in het Amerikaanse voedingspatroon, weg van het fundament van geïmporteerde brandstoffen in de richting van plaatselijke zonneschijn, ook veranderingen in ons dagelijks leven vergen. Dat is nu met handen en voeten gebonden aan de kostenhuishouding en cultuur van snel, goedkoop, makkelijk eten.

Schoollunches
Als we zorgen dat er gezonder en duurzamer voedsel beschikbaar komt, wil dat niet automatisch zeggen dat het ook wordt gegeten, laat staan door consumenten gewaardeerd en genoten. We moeten alle middelen gebruiken die ons ter beschikking staan – overheidsbeleid, openbaar onderwijs, maar ook de presidentiële preekstoel en het goede voorbeeld van de eettafel van het presidentsgezin – om een nieuwe eetcultuur te promoten die een zon-voedselplan kan schragen.

Schoollunches
Het veranderen van onze eetcultuur moet beginnen bij onze kinderen, en wel in de scholen. Bijna een halve eeuw geleden kondigde president Kennedy een nationaal plan aan om de lichamelijke conditie van Amerikaanse kinderen te verbeteren. Dit deed hij door het belang van de lessen lichamelijke opvoeding te benadrukken, waarbij druk op staten werd uitgeoefend om het vak verplicht te stellen op scholen.

Schoollunches
We moeten een zelfde verplichting aangaan voor ‘eetbaar onderwijs’ – om met Alice Waters te spreken – door van de lunch, in al haar aspecten, een verplicht onderdeel van het lesprogramma te maken. Als we aannemen dat goed eetgedrag een essentiële overlevingsvaardigheid is, hebben we de plicht om alle basisschoolleerlingen fundamentele kennis bij te brengen over het telen en bereiden van voedsel en, aansluitend, het genieten ervan in gezamenlijke maaltijden.

Schoollunches
Om de eetgewoonten van onze kinderen te veranderen, zullen we tuintjes moeten aanleggen bij elke basisschool, volledig toegeruste keukens moeten bouwen, en een nieuwe generatie van ‘lunchkrachten’ moeten trainen, die weer weten hoe je moet koken en die kinderen kookles kunnen geven.

Schoollunches
We zouden een lunchkrachten-project kunnen opzetten dat studieleningen kwijtscheldt aan afgestudeerden van de koksschool in ruil voor twee jaar vrijwillige dienstverlening in het schoollunchprogramma. Ook zouden we de bestedingen aan schoollunches onmiddellijk met 1 dollar per leerling per dag moeten verhogen: de minimumverhoging die volgens voedingsexperts nodig is om een omschakeling van snackbarvoedsel naar echt, vers bereid eten in de schoolkantines mogelijk te maken.

Harde overheidscampagne

Harde overheidscampagne
Het zijn echter niet alleen onze kinderen die baat zullen hebben bij publieke opvoeding over eetgedrag. Op dit moment wordt over de meeste overheidsmededelingen over voeding – van etikettering tot aan de Schijf van Vijf – onderhandeld met de voedingsindustrie.

Harde overheidscampagne
De directeur-generaal van de nationale gezondheidsdienst zou de taak om de Amerikaanse bevolking voor te lichten over hun eten, moeten overnemen van het ministerie van Landbouw. Op die manier kunnen we wellicht een begin maken met het opstellen van een meer eenduidige en effectieve boodschap over voeding en volksgezondheid.

Harde overheidscampagne
Er is geen enkele reden waarom overheidscampagnes over de gevaren van overgewicht en suikerziekte niet even hard en effectief zouden zijn als de campagnes over de gevaren van roken. Het Centrum voor Ziektepreventie- en bestrijding schat dat één op de drie Amerikanen die in 2000 zijn geboren, diabetes type 2 zal ontwikkelen. Het is belangrijk dat de bevolking precies weet – en ook te zien krijgt – wat die uitspraak betekent: blindheid, amputatie en een voortijdige dood. Hetgeen allemaal voorkomen kan worden door een verandering in eetpatroon en levensstijl.

Harde overheidscampagne
Een volksgezondheidscrisis op deze schaal vraagt om een harde overheidscampagne, zelfs als de voedingsindustrie zich erdoor voelt aangevallen. Als we afgaan op de successen van recente antirookcampagnes, kan dit leiden tot aanzienlijke besparingen voor de nationale gezondheidszorg.

Harde overheidscampagne
Er zijn nog andere informatiestromen rond voedsel waar de overheid voor kan zorgen of om kan vragen. In het algemeen moeten we aandringen op een zo groot mogelijke transparantie in de voedselketen – een tweede betekenis voor het woord zonlicht in ons plan. De FDA (de Amerikaanse Voedsel- en Medicijnenautoriteit, red.) zou verplicht moeten stellen dat elk verpakt voedselproduct een tweede calorievermelding bevat, die aangeeft hoeveel calorieën (of kilojoules) fossiele brandstof zijn gebruikt om het product te maken.

Harde overheidscampagne
Olie is een van de belangrijkste ingrediënten in ons voedsel, en mensen zouden precies moeten weten hoeveel ze ervan eten. Tevens zou de overheid haar steun moeten geven aan een tweede streepjescode op alle voedingsproducten, die, als je hem in de winkel of thuis scant (of met een mobiele telefoon), het hele productieverhaal op het scherm tovert.

Harde overheidscampagne
Bij groenten gaat het dan om beelden van de boerderij en lijsten van de bestrijdingsmiddelen die zijn gebruikt; bij vlees en melk gaat het om het voer- en medicijnenregime, aangevuld met webcambeelden van de afmesterij waar de dieren leven – en ja, het slachthuis waar ze sterven. Juist de lengte en complexiteit van de moderne productieketen leidt tot onwetendheid en onverschilligheid bij consumenten. Het inkorten van de voedselketen is één manier om voor bewustere burgers te zorgen, maar het wegnemen van sluiers door het toepassen van moderne technologie is ook een manier.

Harde overheidscampagne
Tot slot is er de kracht van het goede voorbeeld dat u neerzet in het Witte Huis. Als het noodzakelijk is dat er een cultuurverandering komt in de manier waarop Amerika over eten denkt, dan zullen de eetgewoonten van Amerika’s huishouden nummer 1 de toon zetten. Daarmee kan de publieke aandacht op de hier besproken kwestie worden gericht, en een stel simpele normen en waarden worden doorgegeven die de Amerikaanse bevolking de weg wijzen naar zon-gebaseerd eten, weg van het aardolierantsoen.

Kok en boer

Kok en boer
De keuze van de chef-kok van het Witte Huis wordt altijd aandachtig gevolgd, en u zou er goed aan doen iemand aan te stellen die betrokken is bij de beweging voor duurzame voeding, en toegewijd is aan de eenvoudige keuken op basis van verse, lokale ingrediënten. Naast het feit dat hij u en uw familie hiermee buitengewoon goed zou voeden, kan zo’n kok ook laten zien dat het zelfs in Washington mogelijk is om het grootste deel van het jaar lokaal voedsel te eten. Hij of zij kan duidelijk maken dat goed eten niet chique of ingewikkeld hoeft te zijn, maar vooral afhangt van goede landbouw. U zou er een gewoonte van moeten maken elke avond dat u in de stad bent samen met uw familie in het presidentshuis te eten, aan tafel. U zou ten slotte onder de aandacht moeten brengen dat het Witte Huis één vleesloze dag per week in acht neemt – een stap die, als alle Amerikanen haar opvolgen, het koolstofequivalent zou betekenen van 20 miljoen middelgrote personenauto’s die van de weg worden gehaald. Laat de chef-kok van het Witte Huis de dagelijkse menu’s op internet zetten, met een lijst van de telers die het voedsel hebben geleverd, inclusief recepten.

Kok en boer
Aangezien het vergroten van het prestige van het boerenberoep een kritische factor is om de zon-gebaseerde regionale voedsel-economie te ontwikkelen die we nodig hebben, zou het Witte Huis naast een chef-kok ook een boer moeten aanstellen. Deze nieuwe functionaris krijgt als taak om dat uit te voeren wat achteraf wel eens uw meest symbolische stap zou kunnen blijken in de opbouw van een nieuwe Amerikaanse eetcultuur. En dat is: ruk twee eersteklas hectaren gras uit van het zuidelijke gazon van het Witte Huis en leg er een biologische groente- en fruittuin aan.

Kok en boer
Toen Eleanor Roosevelt iets soortgelijks deed in 1943, startte ze daarmee de Victory Garden-beweging die uiteindelijk een substantiële bijdrage leverde aan het voeden van de natie in oorlogstijd. (Minder bekend is het feit dat Roosevelt deze tuin aanlegde ondanks bezwaren van het Amerikaanse ministerie van Landbouw, dat vreesde dat de moestuinen de Amerikaanse voedselindustrie zouden schaden.) Tegen het eind van de oorlog waren er meer dan 20 miljoen moestuintjes, die 40 procent van alle producten leverden die in Amerika werden gegeten. De nieuwe president zou met zijn gezag een nieuwe Victory Garden-beweging moeten steunen, waarbij het nu gaat om victorie over drie kritieke, vandaag de dag overduidelijke problemen: hoge voedselprijzen, slechte dagelijkse kost, en een bevolking die een zittend leven leidt.

Kok en boer
Eten uit eigen tuin vormt de kortste voedselketen die er is. Het biedt iedereen met een lapje grond een manier om zijn brandstofgebruik terug te dringen en te helpen bij het tegengaan van klimaatverandering. (We moeten subsidies verstrekken aan steden om volkstuinen aan te leggen voor mensen zonder eigen grond).

Kok en boer
En, net zo belangrijk, Victory Gardens kan Amerikanen mobiliseren, zowel lichamelijk als geestelijk, voor de taak zichzelf te voeden en de voedselvoorziening te veranderen – toch verheffender dan ze enkel te vragen een beetje anders boodschappen te doen.

Kok en boer
Ik hoef u niet te vertellen dat het uitrukken van zelfs een klein stukje presidentieel grasveld controversieel zal zijn. Amerikanen zijn dol op hun gazons, en de South Lawn is een van de mooiste in het land. Maar stelt u zich eens de brandstoffen, het water en de petrochemische middelen voor die nodig zijn om het zo te houden. (Ook voor het doel van deze brief was het Witte Huis niet bereid de aanpak van haar gazononderhoud bekend te maken.)

Kok en boer
Maar hoe diep de gevoelens van Amerikanen over hun gazon ook mogen zijn, hun agrarische idealen gaan nog dieper. Als u dit speciale lapje Amerikaanse grond productief zou maken – helemaal als de presidentiële familie er af en toe onkruid gaat wieden – zou dat een beeld opleveren dat nog meer inspireert dan het beeld van een mooi gazon: een beeld van goed rentmeesterschap over het land, van onafhankelijkheid, en van het beste halen uit plaatselijk zonlicht om de eigen familie en gemeenschap te voeden.

Kok en boer
Het feit dat de overtollige productie van de South Lawn Victory Garden (en dat zullen letterlijk tonnen zijn) aangeboden kan worden aan regionale voedselbanken, zal een welsprekend statement op zich zijn.

Evangelisten

Evangelisten
U denkt nu waarschijnlijk dat het telen en eten van biologisch voedsel in het Witte Huis een zeker politiek risico met zich meedraagt. Het is waar dat u misschien beter ijsbergsla dan rucola kunt aanplanten, tenminste in het begin. (Of noem de rucola gewoon bij haar oerdegelijke Amerikaanse naam, zoals generaties boeren uit het Mid-Westen: rocket.) Het zal niet moeilijk zijn om de beschuldiging van elitarisme, waarvan de beweging voor duurzaam voedsel soms wordt beschuldigd, te verwerpen. Het hervormen van onze voedselvoorziening is geen links of rechts punt. Tegenover elke natuurvoedingswinkelklant kunt u een evangelische familie zetten die de controle over de gezinsmaaltijd en de samenstelling van hun voedsel terug wil uit de handen van de snackindustrie – het culinaire equivalent van thuisonderwijs.

Evangelisten
U zou de jacht moeten promoten als een bijzonder duurzame manier om vlees te kunnen eten – vlees dat zonder enige fossiele brandstof is geteeld. Er zit ook een sterk libertair aspect aan het zon-voedselplan, dat ernaar streeft kleine producenten te verlossen van de last van overheidsregulering om zo de plattelandsontwikkeling op te poken. En, ten slotte, wat is nu een sterkere family value dan elke avond tijd vrijmaken om samen de maaltijd te gebruiken?

Goedkoop is duurkoop

Goedkoop is duurkoop
Ons plan stelt de belangen van Amerika’s boeren, gezinnen en gemeenschappen vóór de belangen van de fastfoodindustrie. Als die industrie en haar verdedigers suggereren dat het ‘populistischer’ of egalitairder zou zijn om onze voedseldollars aan Burger King of General Mills te geven dan om een lokale boer te steunen die het moeilijk heeft, dan is dat absurd. Inderdaad, zonvoedsel is duurder, maar de oorzaak daarvan zaagt de poten onder de beschuldiging van elitarisme vandaan: goedkoop eten is alleen maar goedkoop dankzij overheidsgiften en privileges op het gebied van regelgeving (die we beide een halt zullen toeroepen). Om maar te zwijgen van de uitbuiting van werklieden, dieren en het milieu waarvan de vermeende kostenefficiëntie afhankelijk is. Goedkoop voedsel is oneerlijk geprijsd voedsel – en is in werkelijkheid ontstellend duur.

Goedkoop is duurkoop
Uw zon-voedselplan draagt de belofte in zich om politieke tegenstellingen te overbruggen. Het bouwt voort op Amerika’s landbouwgeschiedenis, maar stuurt deze bij in de richting van een duurzamere, slimmere toekomst. Het betoont eer aan het werk van Amerikaanse boeren en mobiliseert hen voor de drie dringendste taken in de 21ste eeuw: om de overstap naar het post-aardolietijdperk te maken, de gezondheid van het Amerikaanse volk te verbeteren en de klimaatverandering af te remmen.

Goedkoop is duurkoop
Sterker nog: het mobiliseert ons allemaal voor dit grootse doel door van consumenten parttime producenten te maken, zodat de band tussen het Amerikaanse volk en de Amerikaanse grond wordt hersteld. En zodat we kunnen laten zien dat er geen keuze gemaakt hoeft te worden tussen het welzijn van onze gezinnen en een gezonde leefomgeving; dat minder aardolie eten en meer zonlicht ten goede zal komen aan beide.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden