Zelfs twee nachtjes slapen kost een zak patat aan energie

De verslaggeefster leek haar misprijzen nauwelijks te kunnen onderdrukken. 'De patatten,' schreef zij deze zomer, 'worden langzaam week onder de sauzen....

En zij besloot enigszins dreigend: 'Eén portie patat van 150 gram met twee eetlepels mayonaise en barbecuesaus is 660 kilocalorieën. Een jongetje van 40 kilo moet bijna anderhalf uur hardlopen om dat te verbranden.'

Nu zou het jongetje ook gewoon verder kunnen leven om die energie weer kwijt te raken. Rustig stilzitten kost al ongeveer 165 kilocalorieën, dus als hij vier uur zit, is hij het patatje-mayo weer kwijt. Zelfs twee nachtjes slapen, zonder enige activiteit, kost een zak patat aan energie.

Mensen die het op zich hebben genomen overgewicht bij anderen te bestrijden, lijken slechts twee manieren te kennen om hun doelen te bereiken: roepen dat er minder moet worden gegeten, en roepen dat er meer moet worden gesport. Het levert weinig op. Merkwaardig genoeg blijkt zelfs, zowel uit Nederlands als Brits onderzoek, dat mensen in de jaren tachtig dikker zijn geworden terwijl ze minder gingen eten. Je kunt amper nog de straat op zonder omver te worden gelopen door een puffende hardloper.

Misschien speelt er dus toch nog een andere factor een rol.

Er zijn mensen die niets aan sport doen en stevig eten en toch niet aankomen, en er zijn mensen die niets aan sport doen en stevig eten en dik worden. Ook al houden we er rekening mee dat dunne mensen zeggen dat ze meer eten dan ze doen om indruk te maken, en dikke mensen zeggen dat ze minder eten omdat ze zich schuldig voelen, dan nog zit hier een verschil dat niet door de gebruikelijke energierekening kan worden verklaard. Van twee mensen die hetzelfde eten en doen, kan echt de een aankomen en de ander niet.

Zes jaar geleden opperde de Amerikaanse onderzoeker James Levine al eens, dat er nog een derde factor een rol speelt, en dat is lichaamsbeweging zonder gymnastiek.

Er zijn, zegt hij, niet twee, maar drie manieren om energie kwijt te raken. We hebben ten eerste energie nodig om te leven - voor de ademhaling, voor de stofwisseling, voor onderhoud van cellen, voor de bloedsomloop. Op deze wijze raakt zoon Ben zeker de helft van de calorieën van zijn patat kwijt. Daarnaast kunnen we opzettelijk bewegen om de energie kwijt te raken - anderhalf uur hardlopen, twintig minuten basketballen.

Maar daartussenin, aldus Levine, zit onze min of meer onbedoelde lichaamsbeweging: lopen en staan, friemelen en praten. Ook dat kost energie, en wel zoveel dat het op den duur juist het verschil tussen aankomen en op gewicht blijven kan uitmaken.

In Science beschreef hij vorige week een mooi nieuw experiment. Hij begon met twintig luiwammesen - mensen die niet sportten en graag voor de televisie hingen. Tien van hen waren op gewicht, tien waren duidelijk wat te dik (maar niet heel erg). Ze werden allemaal behangen met metertjes en apparaatjes die elke halve seconde hun bewegingen registreerden, en ze kregen allemaal dezelfde maaltijden. De conclusie was al na tien dagen duidelijk: de dikke mensen zaten gemiddeld ruim twee uur meer op de bank dan de dunne. Zonder dat ze er speciaal iets voor deden, waren de dunnen veel beweeglijker dan de dikken, ze stonden langer en ze waren meer in de weer. Netto scheelde het ongeveer 350 kilocalorieën per dag. Dat is behoorlijk wat: het zijn twee zakjes chips, of een bord macaroni met ham en kaas.

Maar zijn dikke mensen dik omdat ze meer stilzitten, of zitten ze stil omdat ze dik zijn? Levine liet een aantal dikken afvallen en dunnen aankomen, en deed de proef nogs. Het maakte niet uit: de 'ingebouwde' lichaamsbeweging bleef gelijk - die zou dus zelfs genetisch bepaald kunnen zijn.

Voor een kilogram lichaamsgewicht zijn negenduizend kilocalorieën nodig. Elke dag een paar honderd kilocalorieën maakt net het verschil tussen dun en dik, tussen een 'obesitasepidemie' en een bevolking op gewicht.

Om aangroei te voorkomen, zou het dus voldoende kunnen zijn om niet doodstil te zitten, maar om ongedurig te friemelen. Een zakje chips kan best, als je er maar bij blijft staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.