analyse

Zeker 500 besmettingen op Koningsdag: wat zegt dat over buitenfeesten?

Zeker vijfhonderd mensen blijken in Amsterdam op Koningsdag besmet te zijn geraakt met het coronavirus. Wat zegt dat over de veiligheid van massale evenementen en festivals in coronatijd?

Koningsdag in Amsterdam: dansen en drinken op een boot in de Prinsengracht. Volgens de GGD zijn die dag in de stad zeker 483 mensen besmet geraakt, nog afgezien van degenen die niet door de GGD zijn getest.  Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Koningsdag in Amsterdam: dansen en drinken op een boot in de Prinsengracht. Volgens de GGD zijn die dag in de stad zeker 483 mensen besmet geraakt, nog afgezien van degenen die niet door de GGD zijn getest.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het was ‘een collectieve gekte’, vertelt schrijver Stella Braam, ‘en ik heb me erin laten meevoeren. Ik heb met groepen mensen op de stoep gezeten, in drukke rijen gestaan om drankjes te halen, met voorbijgangers van dichtbij gesprekken gevoerd. Even was ik corona helemaal vergeten. Het virus was helemaal weg.’

Totdat ze zich een week later opeens niet lekker voelde. ‘Het begon met duizeligheid’, herinnert ze zich. ‘Gevolgd door keelpijn, koude rillingen, koorts. Ik was ziek, echt ziek.’ Corona, zo wees een sneltest uit. Het virus moet haar op Koningsdag hebben besprongen, denkt ze achteraf. In de buitenlucht, want binnen is ze die dag niet geweest. ‘Honderd procent zeker weet je het natuurlijk nooit. Maar eigenlijk kan het bijna niet anders dan op Koningsdag zijn gebeurd’, zegt ze.

Zoals Braam zijn er nog zeker 483: mensen van wie de besmetting is te herleiden tot de viering van Koningsdag in Amsterdam. En dat is maar het topje van de ijsberg, weet de GGD, veel mensen zijn immers onder de radar gebleven. Ook daarvan vormt Braam het levende bewijs: ‘Er staat op zo’n sneltest wel: als je positief bent, ga naar de GGD. Maar ik was ziek, ik lag op de bank. Had ik dan met het ov naar zo’n teststraat gemoeten?’

Zeldzaam

In de buitenlucht ben je veilig, daar verwaait het virus, zo luidt de tegeltjeswijsheid waarmee nogal wat mensen zich buitenshuis begeven. In de begindagen van de pandemie onderzochten Chinese wetenschappers 7.324 besmettingen: slechts één keer was het voorgekomen dat iemand het virus buiten had opgelopen, door op straat een praatje te maken met een besmette buurtgenoot. Een kans van een op zevenduizend!

Maar dat was in een periode dat er sowieso nauwelijks volk op straat was: het was winter, en China had zijn burgers opgeroepen om thuis te blijven wegens corona. Een andere situatie dan bij feesten waarop we met zijn allen neus aan neus staan in een menigte. In Nijmegen stuitte dagblad de Gelderlander op een overigens nooit officieel gedocumenteerd geval, van een heuse ‘superverspreiding’ in de buitenlucht. Op een bierfestival in Nijmegen liepen in een vriendengroep van twaalf er toen elf het virus op, in de volle zon. ‘Het zat bij ons allemaal wel tussen de oren dat er buiten weinig kon gebeuren’, zei een van hen toen de Volkskrant de groep sprak.

Aan de andere kant: zeldzaam zijn dergelijke voorvallen gelukkig wel. Volgens een vorige maand verschenen analyse van het beschikbare bewijs door de CDC – het Amerikaanse RIVM – vindt ‘minder dan 10 procent’ van alle coronabesmettingen plaats buiten de deur. En zelfs dat cijfer is omstreden: het leunt sterk op uitbraken in de bouw, en bouwvakkers zitten nu eenmaal soms ook samen binnen. Ook van de 483 Amsterdamse besmettingen, moet zo’n 81 procent hebben plaatsgevonden binnenshuis, op feestjes en in huiskamers, constateert de GGD. En daarmee is niet gezegd dat de resterende 19 procent dus buitenshuis plaatsvond, zegt een woordvoerder: ‘Dat is heel lastig vast te stellen.’

De kans op besmetting zal in de buitenlucht ongeveer twintig keer lager zijn dan binnen, neemt Susan van den Hof, hoofdepidemioloog bij het RIVM, als vuistregel: een getal, dat ze ontleent aan een recente overzichtsstudie. Dat is een enorme vermindering in risico, maar maakt de kans op besmetting nog geen nul: vorige zomer vonden de GGD’s diverse virusuitbraken op terrassen, tuinfeesten en andere plekken onder de blote hemel.

Massa-evenementen

Op evenementen is het vooral de menging van mensen die de zaak compliceert, tekenen epidemiologen daarbij aan. Experimenten wijzen weliswaar uit dat bezoekers van festivals en evenementen vooral met hun eigen clubje omgaan, maar ‘anders wordt het als je naar de wc gaat of bij de bar in de rij staat om een drankje te bestellen’, zegt Van den Hof. Zo kan het virus overspringen tussen vreemden en zich van hot naar her verspreiden: na carnaval vorig jaar doken de ‘carnavalsvirussen’ op tot in Drenthe toe.

Toch een beetje oppassen dus, nu de dierentuinen, pretparken en buitenpodia weer opengaan en zelfs de eerste massa-evenementen weer in zicht komen. ‘Hoe groter een groep, des te groter het risico dat er iemand bij zit met dit virus. En dat vergroot weer de kans dat je ermee in aanraking komt’, zegt Van den Hof.

Van een afstandje gezien is Koningsdag er in elk geval in geslaagd een bult in de grafieken te slaan. Zo registreerde Amsterdam, één incubatieperiode na Koningsdag, 17 procent extra besmettingen. ‘Dat is echt veel hoger dan na een gewone vrije dag’, zegt een woordvoerder.

Van den Hof wijst intussen op iets anders. Hoewel er landelijk geen duidelijke piek in het aantal besmettingen zit, vertoont het ‘R-getal’ van het virus rond 27 april een opvallend bultje, alsof het virus precies op Koningsdag een tussensprintje trok. ‘Het blijft indirect bewijs. Maar het is natuurlijk wel erg toevallig’, zegt Van den Hof.

In Amsterdam heeft Stella Braam haar lesje geleerd. Ze heeft corona zonder veel problemen thuis kunnen uitzieken, maar heeft wel haar huisgenoot aangestoken. ‘En dan hebben we nog geluk gehad’, vertelt ze. ‘Ik heb ook een aantal kwetsbare vrienden, die hadden ook besmet kunnen raken. Voor mij is dit een soort openbare boetedoening, dat ik dit vertel.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden