Zeegras voorkomt niet dat Waddenzee stijgt

Het uitzaaien van groot zeegras in de Waddenzee in 2011 en 2012 heeft amper effect gehad op de hoeveelheid zand en slib. Er kwamen wel planten op, maar na een paar jaar waren de meeste weer verdwenen. Dat blijkt uit het evaluatierapport dat onderzoeksinstituut Deltares schreef voor de initiatiefnemers van dit experiment: Rijkswaterstaat en de Waddenvereniging.

Foto anp

Zeegrassen groeien onder water, niet als een strak gazon maar met decimeters lange wuivende bladeren, of ze liggen bij eb plat op het zand. De bladeren temperen het woelige kustwater, waardoor iets meer zand en slib bezinkt. Op den duur kunnen zeegrasvelden helpen voorkomen dat de Waddenzee door een stijgende zeespiegel kopje onder gaat, met als gevolg dat er hogere dijken nodig zijn.

Door de aanleg van de Afsluitdijk ging in Nederland zo'n 150 vierkante kilometer groot zeegras ten onder. Het water in de Waddenzee werd troebeler en dat is slecht voor waterplanten die afhankelijk zijn van zonlicht. Tot overmaat van ramp heerste er in de jaren dertig een schimmelziekte in Europa die de zeegrasvelden decimeerde. In het Duitse en Deense deel van de Waddenzee maakte de plant daarna een ­comeback. Inmiddels lijken de omstandigheden ook in Nederland weer gunstiger, maar natuurlijk herstel blijft achterwege.

Zeegrasvelden

Zeegras oogsten

In de jaren negentig al probeerde Marieke van Katwijk van de Radboud Universiteit, als adviseur betrokken bij de zaai-proef en co-auteur van het evaluatierapport, de natuur een handje te helpen door op kleine schaal zeegras in te graven of in te zaaien. Maar de Waddenzee is geen rustige stadstuin: de dynamiek van eb en vloed, stormen en variatie in zoutgehalte deden de aanplant binnen de kortste keren verdwijnen.

In 2011 en 2012 werd op initiatief van de Waddenvereniging de zaak groter aangepakt. Vrijwilligers reisden naar Sylt in de Duitse Waddenzee om zaadstengels van zeegras te oogsten die werden vastgemaakt aan vijftig boeien, verspreid over drie locaties op het wad. Dat leverde aanvankelijk hoopvolle persberichten op maar het definitieve herstel is uitgebleven, blijkt uit de evaluatie van Deltares.

Ook dit experiment was nog te kleinschalig, denkt Van Katwijk. Het tijdschrift Journal of Applied Ecology publiceerde in november een artikel van haar hand dat ze schreef met tientallen internationale co-auteurs. Daarin houdt ze ruim 1.700 zeegrasherstelprojecten wereldwijd tegen het licht. Alleen grootschalige projecten hebben kans van slagen. Dat komt, denkt ze, doordat planten in een dynamische kustomgeving aan veel gevaren blootstaan; je hebt veel verschillende proefpercelen nodig om het risico te spreiden. De planten hebben bovendien elkaar nodig om hun eigen levensomstandigheden te verbeteren. Samen zorgen ze bijvoorbeeld voor een wat kalmere zee, die daardoor minder troebel wordt.

Grote zeegrasvelden

'Het moet grootschaliger, maar hoe komen we dan aan voldoende zaden of planten?', verzucht Van Katwijk. 'Je kunt niet ongelimiteerd oogsten in Duitsland, misschien moeten we zelf gaan kweken'.

Tjisse van der Heide, collega van Van Katwijk bij de Radboud Universiteit, probeert daarom onder andere samen met Natuurmonumenten en Rijkswaterstaat een nieuwe aanpak uit: herstel van een andere variant van groot zeegras; dezelfde soort maar groter, meerjarig, met stevige wortelstokken en permanent onder water. Aangenomen wordt dat die niet meer kan leven in de troebele zee.

Maar is dat wel zo? Van der Heide neemt de komende jaren de proef op de som. 'Zo'n populatie meerjarige planten met wortelstokken is veel stabieler en zou als permanente zaaddonor kunnen fungeren.'

Han Olff, hoogleraar ecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, zou het 'prachtig' vinden als de zeegrasvelden terugkeren. 'Die vormen een heel belangrijke schakel in het ecosysteem van de Waddenzee. Maar we weten niet goed wat de beperkende factoren zijn. Het zou beter zijn dat eerst uit te zoeken voordat we van alles proberen.'

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.