reporage zeeforel

Zeeforel komt voortaan in Drenthe minder hindernissen tegen

In een beek van het Grote Diep, het Lieversche diepje, worden jonge gekweekte zeeforellen uitgezet die dit gebied als hun geboortegrond gaan beschouwen. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Tienduizend piepjonge zeeforelletjes zwemmen sinds dit weekend in Drentse beken en sloten richting Lauwersmeer. Als duizend forellen de Waddenzee bereiken en er honderd terugkeren, dan staan de biologen te juichen. ‘Elke beek heeft zijn eigen geur.’

Voorzichtig schept Jan Kamman een emmer water uit het Groote Diep in een flinke plastic zak vol visjes. De tienduizend forelletjes wennen zo langzaam aan hun nieuwe omgeving. Een kwartier lang zwemmen de brutaalste visjes heen en weer, het merendeel blijft schuw op een kluitje. Dan schept Kamman emmers vol visjes uit de zak. Leden van de noordelijke verenigingen van Sportvisserij Nederland gaan met waadpakken de sinds acht jaar weer meanderende beek in om de visjes in de snelstromende bochten los te laten.

‘De zeeforel is een icoonsoort’, zegt Kamman, ecoloog en hoofd onderzoek van Sportvisserij Nederland. ‘De vis stelt hoge eisen aan stroming en waterkwaliteit. Bovenal heeft de zeeforel behoefte aan goede verbindingen tussen de haarvaten van dit bovenloopse bekenstelsel en het Lauwersmeer.’

In het project Vissen voor Verbinding gaan Waddenvereniging, Sportvisserij Nederland, waterschap Noorderzijlvest, Staatsbosbeheer en de drie noordelijke provincies de komende vijf jaar de zeeforel vertroetelen. ‘Rechtgetrokken beken laten kronkelen, obstakels als stuwen uit de weg ruimen en het sluizencomplex in het Lauwersmeer aanpassen’, zegt Wouter van der Heij, marien bioloog van de Waddenvereniging. De organisaties hebben 4,2 miljoen euro ter beschikking, grotendeels afkomstig uit het Waddenfonds, een compensatiefonds voor aardgaswinning onder de Waddenzee.

De nu nog onooglijke forelletjes zijn nakomelingen van wilde zeeforellen uit Duitsland. Het grut verschuilt zich dit voorjaar in grindbedden en vreten hun buikje rond met alles wat voorbij komt. Begin volgend jaar trekken ze naar het dertig kilometer noordelijker gelegen Lauwersmeer. ‘Dan zijn ze intussen vijftien centimeter, gaan we hen vangen en volgen door een klein zendertje in hun lichaam aan te brengen’, zegt Van der Heij. Daardoor kunnen biologen onvermoede obstakels achterhalen.

Van bruin naar gladzilvergrijs

Volgend voorjaar veranderen de zeeforellen van bruin naar het bekende gladzilvergrijs en willen ze de zee op, waar ze uitgroeien tot wel vijftig centimeter. Een deel gaat linksaf naar Harlingen, een ander deel zwemt rechtsaf naar Duitsland, maar ze blijven vrijwel allemaal in de Waddenzee. Als duizend forellen de Waddenzee bereiken, en er honderd terugkeren, dan staan de biologen te juichen. ‘Lage overleving is het lot van de vis.’

Na twee tot drie jaar willen ze zich voortplanten op de plek waar ze zijn losgelaten. ‘Ze weten dit Groote Diep terug te vinden door hun reukvermogen’, zegt Kamman. ‘Inprinting’ heet dit fascinerende fenomeen. ‘Elke beek heeft zijn eigen geur.’ In het kielzog van de zeeforel kunnen soorten als rivierprik, houting, winde, stekelbaars en paling profiteren van de voorzieningen.

Een geslaagde terugkeer vergt aanpassingen in de sluisdeuren en een lokstroom van zoetwater die de Waddenzee wordt ingepompt. Precies vijftig jaar na afsluiting van de Lauwerszee gaat de deur weer op een kier voor paaigrage grote forellen. Boswachter Jasper Schut van Staatsbosbeheer laat bij de kaarsrechte sloot Akkertocht bij Marum zien dat een stuw waar nu water van tachtig centimeter naar beneden valt, straks plaatsmaakt voor een bypass die deels door een bos zal meanderen. ‘Via grindbedden of grote stenen ontstaat een minder rigide verval waar de grotere forellen kunnen passeren. Zo’n bos met zwarte elzen aan de oever zorgt ook voor schaduw in de zomer waar de forel baat bij heeft’, zegt Schut.

Maar Vissen voor Verbinding is niet alleen een ecologisch project. Nu wijken honderden hengelaars uit naar het eiland Funen in Denemarken dat 25 jaar geleden een soortgelijk forelherstelproject startte. ‘Daar is een levendig natuurtoerisme ontstaan waardoor de maatregelen al dik zijn terugverdiend’, zeggen Kamman en Van der Heij. ‘Dat kan in Noord-Nederland ook lukken.’

‘Een mooi initiatief’, reageert visspecialist Tom Buijse van Deltares, maar of de parallel met Denemarken opgaat, valt te bezien. ‘Navigeren door meren en kanalen naar je favoriete stek is in Nederland wel even lastiger dan in Denemarken.’

De zeeforelletjes worden voorzichtig en met kleine hoeveelheden uitgezet in snelstromende gedeeltes van de beek. Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.