Zangvogelbos emancipeert, kleuren doen ertoe

De zangvogelwereld is weer wat minder een mannenwereld geworden. Voor het eerst hebben wetenschappers vastgesteld dat ook de kleur van het wijfje ertoe doet. Een verrassing, in de door mannelijke onderzoekers gedomineerde ornithologie.

null Beeld Bill Holsten
Beeld Bill Holsten

Dat vrouwtjeszangvogels vaak onderbelicht blijven, komt deels doordat in het bos de mannetjes de aandacht opeisen: zij hebben doorgaans de felste kleuren. Opvallend gekleurde vrouwtjes bestaan, maar die golden onder experts als een soort vergissing: de kleuren zitten dan kennelijk zodanig in de genen dat er ook wat zijn 'weggelekt' naar de vrouwtjes.

In een analyse van zesduizend soorten zangvogels komen Duitse, Nieuw-Zeelandse en Australische ornithologen nu tot een andere conclusie: de wijfjes voldoen aan dezelfde wetten als mannetjeszangvogels. In tropisch bos zijn ze feller gekleurd, naarmate ze groter zijn hebben ze meer kleur, en bij soorten waar de mannetjes heftig concurreren, verandert ook het verendek van de wijfjes.

'Ik denk dat we de kleur van de wijfjes ten onrechte hebben gezien als een soort bijproduct', erkent een van de onderzoekers, Bart Kempenaers van het Max Planck Instituut voor Ornithologie in Seewiesen. 'Onze studie doet vermoeden dat kleur ook bij het wijfje een functie heeft. Al weten we nog niet welke functie precies.'

Felle kleuren zijn voor vogels wat sportauto's zijn voor sommige mannen - een manier om vrouwtjes te lokken. Wie de mooiste veren heeft krijgt het meisje en zo zal het nageslacht gaandeweg fellere kleuren krijgen. Bij vrouwtjes zit dat anders, nemen biologen aan. 'Als je lang op een nest zit, vallen die kleuren nogal op voor roofdieren', zegt Kempenaers.

Vuurkraagtangare Beeld Bill Holsten
VuurkraagtangareBeeld Bill Holsten

Sportauto

De cijfers die de wetenschappers vandaag ontvouwen in Nature laten iets anders zien. Hoe feller de mannetjes concurreren, des te meer de vrouwtjes 'ontkleuren', ontdekten ze bijvoorbeeld. 'Als de mannen zo hun best doen, hoeven wijfjes zich minder te presenteren', zegt Kempenaers. Oftewel: als alle mannen een sportauto kopen, strik je als vrouw ook zonder make-up wel zo'n chauffeur.

'Verrassend', vindt ook de Leidse hoogleraar diergedrag Carel ten Cate, niet betrokken bij de nieuwe analyses. 'De verschillen ontstaan hier mede doordat mannetjes zo'n opvallend uiterlijk krijgen, maar meer nog doordat de vrouwtjes het hunne verliezen. Een erg leuke onderzoeksuitkomst.'

Blauwvleugelbergtangare Beeld Bill Holsten
BlauwvleugelbergtangareBeeld Bill Holsten

Kempenaers en collega's scanden een vogelhandboek in en analyseerden per soort de kleurwaarden rond kop en borst. Daaruit blijkt onder meer dat zangvogels kleurrijker worden naar mate ze groter zijn - en dus minder te duchten hebben van roofdieren en zich meer blingbling kunnen veroorloven. 'Een verrassend sterk verband', vindt Ten Cate.

Opvallend gekleurde wijfjes kunnen ook duiden op concurrentie tussen de wijfjes, stelt Kempenaers, zoals om nestplekken en voedsel. 'Dat onderschatten we denk ik. Dat mannetjes met kleur statussignalen afgeven, klopt. Voor vrouwtjes zou dat weleens net zo belangrijk kunnen zijn.'

Bruinkapstruikgors Beeld Bill Holsten
BruinkapstruikgorsBeeld Bill Holsten
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden