Wordt zika net zo'n plaag als malaria?

Teruglezen - vier vragen over het zika-virus

De VS roepen op om snel vaccins te ontwikkelen tegen het zika-virus, dat zich over het Amerikaanse continent dreigt te verspreiden.

Muggenbestrijding in de hoofdstad van El Salvador. Foto ap

Kan de snelle verspreiding gestuit worden?

Ja, maar het is onwaarschijnlijk dat het zika-virus, dat in 2014 Latijns-Amerika bereikte, helemaal uit de getroffen gebieden verdwijnt.

Experts trekken de vergelijking met virussen chikungunya en knokkelkoorts. Deze worden net als het zika-virus door Aedes-muggen verspreid. Toen deze virussen geïntroduceerd werden in Latijns-Amerika resulteerde dat eveneens in hevige uitbraken. Maar door de toename van het aantal infecties werd immuniteit opgebouwd, waardoor het aantal besmettingen afnam.

Met het zika-virus kan het ook zo gaan, zegt Bram Goorhuis, internist en expert tropische ziekten bij het AMC. 'Maar eigenlijk weten we het nog niet zo goed. We hebben het zika-virus hiervoor alleen in kleine uitbraken gezien.'

De getroffen landen moeten zich in ieder geval op intensieve muggenbestrijding richten. 'In het verleden is heel agressief campagne gevoerd om gele koorts uit te bannen, dat het Amerikaanse continent tot aan New York toe teisterde. Net als toen moeten de plekken waar larven broeden, zoals kleine waterpoeltjes, vernietigd worden. Dat kan, maar dat vergt een politieke beslissing', zegt Goorhuis.

Toch zal het zika-virus een blijvertje zijn, denkt Marion Koopmans, hoofd virologie van het Erasmus MC. Vaccins zullen niet op korte termijn verschijnen: dat ontwikkelproces duurt vaak jaren.

Wat betekent dat voor de inwoners van de getroffen landen?

Die zullen waarschijnlijk met het zika-virus moeten leren leven, net zoals met chikungunya en met knokkelkoorts, dat nog volop voorkomt. Wel moet worden uitgezocht of het virus inderdaad de ernstige geboorteafwijking microcefalie kan veroorzaken wanneer zwangere vrouwen het oplopen, vindt Koopmans. In dat geval moeten zij extra rekening houden met het virus.

De gezondheidsautoriteiten in Colombia, El Salvador en Brazilië raden vrouwen aan eventuele gezinsuitbreidingsplannen uit te stellen. Belachelijk, vindt muggenexpert Bart Knols. 'Juist overheden hebben verzaakt de muggen goed te bestrijden. Diensten zijn vaak onderbetaald, er is te weinig kennis en er zijn geen goede materialen en bestrijdingsmiddelen.'

Volgens Knols zullen dit soort virussen zich door de globalisering steeds sneller verspreiden. 'Malaria, knokkelkoorts en gele koorts hebben er 300 jaar over gedaan om op het westelijk halfrond te komen. Het westnijlvirus, chikungunya en zika zijn binnen 16 jaar overgewaaid uit Azië en Afrika. En die muggen zijn in staat veel meer virussen over te brengen.'

Foto afp

Wat betekent het voor reizigers naar getroffen landen?

Net als bij knokkelkoorts zal geadviseerd worden om extra maatregelen tegen muggen te nemen. Als er een vaccin ontwikkeld wordt, zullen reizigers niet hoog op de lijst staan, omdat ze vanwege hun korte verblijf minder risico lopen dan inwoners. 'Maar het zou natuurlijk kunnen dat de GGD deze uiteindelijk wel in het aanbod opneemt', zegt Koopmans.

Indien inderdaad een direct verband bestaat tussen het zika-virus en microcefalie, zullen reizigersmaatregelen vooral daarop gericht zijn. Het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering adviseert zwangere vrouwen nu al extra maatregelen tegen muggen te nemen.

De kans dat er een zika-pil komt die net als de malariapil preventief werkt, is volgens Knols klein. Het virus zou daar te snel voor muteren.

Loopt Nederland ook risico?

In Zuid-Europa leeft een gerelateerd soort Aedes-mug die het virus in de zomer zou kunnen overdragen. In het verleden hebben hier verschillende uitbraken van chikungunya en knokkelkoorts plaatsgevonden. Volgens Goorhuis zijn deze echter altijd klein gebleven, doordat de gezondheidszorg in Europa goed is.

Enkele Nederlanders zijn in Suriname besmet geraakt met het zika-virus, maar omdat de Aedes-mug hier niet in het wild voorkomt zal het virus volgens Goorhuis niet verspreid worden. Knols denkt daar anders over. 'In augustus is deze mug voor het eerst in de randgemeenten van Parijs waargenomen. In Nederland komt hij jaarlijks binnen als eitje in gebruikte banden of bamboeplantjes. Hij heeft zich hier nog niet gevestigd, maar het is een kwestie van tijd tot het een keer misgaat.

Foto afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.