Worden er in de zomer meer kinderen verwekt?
© Marloes Haarmans

Worden er in de zomer meer kinderen verwekt?

Beter/Leven

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: worden er in de zomer meer kinderen verwekt?

Eind maart twitterde een arts in Reykjavik dat hij in zijn ziekenhuis opeens met opmerkelijk veel geboorten werd geconfronteerd, precies negen maanden na een historische overwinning van het IJslandse voetbalteam op het Europees Kampioenschap, in de zomer van vorig jaar. Een paar jaar geleden toonden Spaanse wetenschappers aan dat zich in Catalonië een babyboom had voorgedaan negen maanden nadat Barcelona, in mei 2009, de Europacup had gewonnen.

Emoties kunnen behoorlijke golfbewegingen veroorzaken in de demografie van een bevolking, concludeerden de onderzoekers in vakblad The BMJ. Zou dat ook opgaan voor de zomerse vakantieperiode? Leidt de combinatie van onbezorgd plezier en zwoele avonden tot meer zwangerschappen? De zomerse passie zou zich dan moeten vertalen in veel lentebaby's.

Season of birth paradox

Hoe hoger de temperatuur, hoe slechter het is gesteld met de beweeglijkheid en de vorm van de zaadcellen

Het aantal geboorten volgt inderdaad een seizoenspatroon, zo blijkt uit cijfers van het CBS. Maar met dat patroon is iets aparts aan de hand: in de jaren vijftig tot en met zeventig van de vorige eeuw lag de geboortepiek in de lente, allemaal kinderen die waren verwekt in de zomer. Maar daarna is de piek langzaam verschoven naar september, wat correspondeert met een verwekking in december. Er is zelfs sprake van een heus kersteffect. De data van het CBS wijzen uit dat de meeste kinderen tegen het eind van de maand september ter wereld komen. Dat duidt op beginnende zwangerschappen in de kerstvakantie.

Kortom, de vakantietheorie gaat wel op, maar alleen voor de winterperiode. Hoe kan dat? De verschuiving van de geboortepiek in de jaren tachtig viel samen met de opkomst van de anticonceptie, schreef demograaf Karen Haandrikman een paar jaar geleden in vakblad Bevolkingstrends. Wil dat zeggen dat aanstaande ouders, nu ze hun zwangerschap kunnen plannen, een voorkeur hebben voor een herfstkind? Haandrikman vond in de internationale literatuur een heel andere verklaring: echtparen willen toch het liefst een lentekind (denk aan wedergeboorte, de natuur die gaat bloeien), maar ze vergeten dat ze meestal niet meteen zwanger raken. Ze gaan dus in de zomer aan de slag met hun kinderwens, maar door de wachttijd wordt het gewenste lentekind pas maanden later geboren. Dat fenomeen heet onder wetenschappers de season of birth paradox.

Mensen kennen geen broedseizoen

uroloog Gert Dohle (Erasmus MC)

Ook biologische verklaringen zijn onderzocht. Studies onder Turkse, Amerikaanse en Israëlische mannen wijzen uit dat de kwaliteit van sperma afneemt in de zomer. Niet voor niets wordt sperma geproduceerd in het scrotum, buiten het lichaam, waar het een paar graden koeler is. Hoe hoger de temperatuur, hoe slechter het is gesteld met de beweeglijkheid en de vorm van de zaadcellen. Ook het aantal uren daglicht zou een rol spelen: in de zomermaanden is het niveau van het hormoon melatonine in het lichaam lager en daardoor zou de beweeglijkheid van sperma verminderen.

Maar uroloog Gert Dohle (Erasmus MC) en gynaecoloog Bart Fauser (UMC Utrecht) zijn niet erg overtuigd. Mensen kennen geen broedseizoen, zegt Dohle. De invloed van temperatuur op de kwaliteit van sperma is volgens hem discutabel. 'Mannen die de sauna bezoeken, hete zitbaden nemen of werk hebben waarbij ze voor warme ovens staan, hebben ook een hogere temperatuur van hun scrotum, maar er is geen overtuigend bewijs van een effect op hun zaadkwaliteit', aldus Dohle.

Naar seizoensverschillen bij geboorten is maar weinig goed onderzoek gedaan, zegt ook Fauser. 'Veel sterke meningsvorming, maar nauwelijks overtuigend bewijs.' Hij kan zelf ook nog wel een paar oorzaken verzinnen voor al die winterzwangerschappen: 'Het is koud buiten, we kruipen lekker bij elkaar, we gaan wellicht eerder naar bed, enzovoort. Punt is: we weten het gewoon niet.'

Heeft u ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar beterleven@volkskrant.nl