Elli Radinger: ‘Wolven zijn goed voor de ecologie, ze bewaken het evenwicht.’

Interview Wolvenvrouw Elli Radinger

Wolvenvrouw Elli Radinger: ‘Wolven zouden je nog niet aanvallen als je hun eten afpakte’

Elli Radinger: ‘Wolven zijn goed voor de ecologie, ze bewaken het evenwicht.’ Foto Tanja Askani

De wolf is in het land, en nee, dat is niet eng of gevaarlijk, zegt Elli Radinger, publicist en wolvenexpert. We kunnen zelfs van alles van de dieren leren, zegt ze. En moet je ze eens horen huilen.

Het is een zonnige middag en de Volkskrant loopt met een mopperende Duitse wolvenexpert door de dierentuin. ‘Als ik dit had geweten, had ik dit interview geweigerd’, klaagt Elli Radinger, een kleine en kordate zestiger op witte stadsstappers. ‘Ik heb een hekel aan dierentuinen. Iedereen weet dat.’

De dierentuin. Met die kooien. Heel anders dan het weidse Wyoming, waar Elli Radinger (67) een groot deel van het jaar doorbrengt met het observeren van de wolvenroedels van Yellowstone Park. Al meer dan twintig boeken, schreef ze daarover. En nu blijkt haar nieuwe boek, De wijsheid van wolven, opeens een internationale bestseller.

Begrijpelijk ergens wel, want het boek, vol adembenemend knuffelbare wolvenfoto’s, vindt het exacte midden tussen natuurmonografie en zelfhulpboek. Een werk waar je naast de nieuwste wetenschappelijke inzichten ook opeens zinnen kunt tegenkomen als: ‘Ontmoetingen met wilde wolven – of het nu in de werkelijkheid is of spiritueel – veranderen je in de kern van je bestaan.’

We komen aan bij een glazen kooi. Een stoffige zwarte chimpansee werpt ons een ongeïnteresseerde blik toe. ‘Ik zou wel eens willen weten wat apendeskundige Jane Goodall zou zeggen als je haar had meegenomen naar de dierentuin’, zegt Radinger.

Het precieze moment waarop ze de mensenwereld verruilde voor die van de wolven weet ze nog. Het was begin jaren tachtig, Elli Radinger was, behalve gek op honden, een ploeterende advocaat in Midden-Duitsland. ‘Scheidingen, ruzies, geld’, zegt ze. ‘Al die negativiteit. Ik wilde iets positiefs doen.’

En toen vloog er een televisietoestel door haar ruit. ‘Het was de laatste echtscheidingszaak die ik deed. Het stel kibbelde over de tv, die ze allebei wilden hebben. Tot de man zo kwaad werd dat hij langskwam en die televisie bij mijn advocatenkantoor door het raam smeet. Dat was het moment waarop ik dacht: nu is het genoeg. Ik heb onmiddellijk ontslag genomen.’

En weg was ze, naar Amerika. Haar droom – wolven observeren en erover schrijven – achterna. ‘Daar kreeg ik mijn eerste wolvenkus’, zegt ze.

Pardon?

‘Ik solliciteerde bij een opvang voor wolven in gevangenschap. Voorwaarde was dat ik moest worden geaccepteerd door Imbo, de leider van de wolven. En dat gebeurde. Hij benaderde me, zette zijn poten op mijn schouders en likte mijn gezicht. Zo begon mijn stage.’

Is dat niet gevaarlijk?

‘Nee, totaal niet. Ik heb tijdens mijn onderzoek ook wel welpjes uit nesten gepakt om ze te meten en te wegen. De moederwolf was er ook. Ze liep op en neer, klagend, jammerend. Maar ze viel me niet aan. Zoiets hoef je bij een beer niet te proberen. Maar wolven zouden je nog niet aanvallen als je hun eten afpakte.’

Elli Radinger: ‘Wolven zijn veel betere mensen dan wij.’ Foto Tanja Askani

Een veel aangehaalde statistiek komt uit Frankrijk, waar historicus Jean-Marc Moriceau middeleeuwse verslagen documenteerde: tussen 1200 en 1920 werden er haast 7600 mensen gedood door wolven.

‘Dat is gelul! Sorry, citeer me daar maar niet op, het is beslist niet waar. De afgelopen zeventig jaar zijn er in heel Europa maar vier mensen gedood door niet hondsdolle wolven. Vier! Al die verhalen over hoe de mensen in Siberië worden achtervolgd door wolfsroedels...’

Ik moet denken aan het lied Dodenrit, waarin Drs. P zingt hoe hij op weg naar Omsk zijn kinderen een voor een uit de koets gooit om te ontkomen aan de wolven.

‘Mijn grootvader, die na de Tweede Wereldoorlog gevangen zat in Siberië, zei ook altijd: de wolven achtervolgden ons. Onzin! Ze achtervolgen de paarden die de koets trekken. Ze zijn uit op paardenvlees.’

Dus Drs. P had zijn paarden moeten achterlaten?

‘Wolven weten niet dat mensen voedsel kunnen zijn. Eeuwenlang hebben ze van hun ouders geleerd wat je veilig kunt eten. Hert, of wild zwijn, prooidieren. En mensen zitten daar niet bij. Wolven worden al eeuwen gedood en verjaagd door mensen... Ze weten dat je bij die tweebenige wilde dieren beter niet in de buurt kunt komen.’

Naar de maan

Wolven huilen niet – we herhalen: niet – naar de maan. ‘Ik hoor ze eerder om 3 uur ’s middags huilen omdat er dan een busje aankomt dat ze voedsel brengt’, zegt Elli Radinger. ‘Ze huilen zoals honden dat doen, voor de communicatie: is er een leuk wijfje waarmee ik contact kan leggen, zijn er andere wolven in de buurt?’

We bereiken een open dierenverblijf waar volgens de plattegrond de wolven zouden moeten zitten. Verwachtingsvol kijkt de verslaggever over de rand. Een rode panda staart glazig terug. ‘Schrijf maar op: brede grijns op haar gezicht, we konden de wolven niet vinden’, dicteert de wolvenexpert. Quasi-behulpzaam: ‘Ik zie trouwens ook helemaal geen richtingbordjes.’

De wolf heeft zich definitief in ons land gevestigd, denken biologen.

‘Ben je daar niet vreselijk trots op en blij mee?’

Ik weet het niet. Wat moeten we verwachten van zo’n wolf, denkt u?

‘Niets. Je moet ze met rust laten. Wolven leven het liefst op een militair oefenterrein, dat is de perfecte omgeving voor ze, met voldoende voedsel, plekken om zich te verstoppen en vooral: weinig mensen. Wolven willen niks met ons te maken hebben. Je zult ze waarschijnlijk niet zien. In Duitsland hebben we nu ongeveer vijfhonderd wolven, en ik heb er nog nooit een gezien, behalve een keer een vanuit de trein. En ik bezoek hun leefgebieden veelvuldig.’

Maar het geeft toch onrust, zo’n wolf?

‘Soms moet je iets ervaren om de angst kwijt te raken. Toen de wolf twintig jaar geleden voor het eerst naar Saksen kwam, waren de mensen ook doodsbang dat er van alles zou gebeuren. En gaandeweg merkte men: de wolven gaan er niet vandoor met onze kinderen en eten niet alle schapen op. Zo leerde men dat je prima met wolven kunt leven.’

Die schapen zijn wel een dingetje. In Nederland werden vorige maand nog twaalf schapen doodgebeten door wolven.

‘Daarvoor zijn simpele oplossingen. Zoals elektrische hekken. Geen gewone hekken, daar klimmen ze overheen, het moet pijn doen als ze het hek aanraken. Wolven leren razendsnel. En gebruik honden. Als een wolf nadert en een hond  blaft naar hem, zal de wolf geen verwondingen riskeren en zal hij zich terugtrekken. In Zwitserland gebruiken ze daarnaast ook herders. Zoals vroeger: mensen die bij de kudde blijven, ook ’s nachts. Sindsdien zijn de problemen enorm afgenomen.

‘Wat zou jij trouwens doen als er een wolf op je afkomt? Een nieuwsgierige jonge wolf, nog een beetje onbezonnen?’

Ik weet het niet. Wegrennen?

‘Je moet dan zeggen: ik heb je gezien wolf, je kunt gaan! En dan jaag je hem weg. Kssssjjt! Dat is alles wat je hoeft te doen.’

We zijn aangekomen bij een ruime kooi met bosschages en een waarschuwingsbord: ‘scherpe tanden!’ Eindelijk. De wolfskooi.

Maar geen wolf te bekennen.

De Duitse wolvenexpert grinnikt vals. ‘Ach. Dat spijt me nou voor je.’

Foto Claudia de Cleen

 Wat voegt de aanwezigheid van een wolf eigenlijk toe aan een land?

‘Wolven zijn goed voor de ecologie, ze onderhouden de natuur, bewaken het evenwicht. En... ze maken het landschap compleet. Ik ben natuurlijk een wolvenmens, maar als ik door een bos loop en weet dat er wolven zitten, voel ik me veel bewuster van de natuur.’

Een wolf horen huilen, schrijft u, is een diepe, levensveranderende ervaring.

‘Ja. Als ik mensen door Yellowstone gids die voor het eerst een wolf in het wild horen huilen, schiet men daarvan vaak vol. Ik denk dat het iets diep binnenin ons raakt. Een kern van lang geleden. Dit is het geluid van de wildernis.’

De les die u daaraan verbindt in uw boek: samen zingen is fijn.

‘Precies. Er is een nieuwe trend in Duitsland: Rudelsingen, ofwel roedelzingen. Vreemden komen samen om op muziek met elkaar te zingen. Een soort karaoke, maar dan massaal. Samen zingen, je wordt er gelukkig van, het werkt echt. En wolven weten dat.’

U trekt in uw boek voortdurend dat soort lessen. Wolven houden hun familie in ere, geven om elkaar, waarderen het spel, hebben respect voor ouderen, zorgen voor gewonden, zijn zorgzame managers…

‘Daarom heet mijn boek: De wijsheid van wolven en wat we van ze kunnen leren. Kijk, ik ben niet meer de jongste, ik draag aardig wat jaren met me mee. En ik observeer al ruim dertig jaar wolven. Daarom geloof ik dat ik ze met mensen kan vergelijken.’

Het komt soms wel een beetje moralistisch over.

‘Maar wolven zijn zo. Wat is daar mis mee?’

Kom op. Een wolf als manager?

‘Of je nou een roedel leidt of een bedrijf, je hebt dezelfde kwaliteiten nodig. Je bent een goede leider door het goede voorbeeld te geven, en de kwaliteiten van anderen te erkennen. Bij wolven werkt dat, ze weten: we hebben goede babysitters, goede achtervolgers voor de jacht, goede dit en goede dat. Er hoeft niet een leider te zijn die zegt: jij doet dit, jij doet dat. En omgekeerd weten de wolven dat ze in situaties waar het moeilijk wordt kunnen vertrouwen op hun leider.’

Hoe moeten we ons dat voorstellen?

‘Neem de jacht. In de boekjes stond altijd: de alfa’s leiden de jacht. Nou, niet dus. De leiders zijn meestal de ouderen: die kijken toe, terwijl de jonge, sterke wolven de prooi opjagen. En dan, als het moment komt waarop de prooi gedood wordt, schieten de leiders naar voren. Want zij weten het best hoe je een prooi kunt doden zonder gewond te raken.’

Elli Radinger: ‘Als ik mensen door Yellowstone gids die voor het eerst een wolf in het wild horen huilen, schiet men daarvan vaak vol.’ Foto Corina Cornelsen

Hoe vertaalt zich dat naar een bedrijf?

‘Ik heb pas in een artikel geschreven voor een managementtijdschrift: neem meer oudere managers aan. Je kunt niet alleen jonge, digitaal behepte mensen aan de top hebben. Je hebt oude rotten nodig die meer ervaring hebben. Ik pleit altijd voor combinaties van jong en oud. Want de ouderen hebben de ervaring, maar kunnen weer leren van de jongeren, over digitaal werken of wat dan ook. Wolven hebben dat allemaal al begrepen. Daarom zijn het zoveel betere mensen dan wij.’

Betere mensen?

‘Tussen aanhalingstekens, natuurlijk.’

Iets anders. In Beekse Bergen stapte laatst een gezin uit de auto om de jachtluipaarden te aaien, in India kwam onlangs een taxichauffeur om het leven die een selfie met een beer wilde maken…

‘Ik zie dat ook in Yellowstone, waar mensen de beren willen aanraken en op bizons willen rijden. Mensen verliezen hun kijk op de wildernis, op wilde dieren. Ze denken dat we in Disneyland wonen, omdat dat is wat ze zien in de films.’

En dan komt u met uw verhalen over wolven kussen. Schept dat niet het klimaat waarin mensen dit soort dingen gaan doen?

‘Ik weet niet of ik daaraan bijdraag. Wat ik altijd zeg: wolven willen niets met je te maken hebben, laat ze met rust, benader ze niet. Ze verdienen ons respect.’

En als er dan toch iemand met een wolf wil zoenen en wordt gebeten?

‘Dan is dat hun probleem. Sorry hoor, maar dan zeg ik: shit happens. Moeten die mensen ook maar niet zo dom doen.’

Op de weg terug naar de ingang begint de wolvenexpert weer. ‘Je wilde me gewoon zien breken bij die wolf hè?’

Ik vroeg me af wat er zou gebeuren. Of u met ze zou gaan praten of zoiets.

‘Nee, natuurlijk niet. Ik zou met ze meevoelen. En een klein gebedje voor ze doen.’

Elli Radinger, De wijsheid van wolven. (AW Bruna, 2018)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.