Winstmaximum voor farmaceuten, goed plan?

Vijf vragen

Wouter Bos, bestuursvoor zitter van VU Medisch Centrum, wil een maximumwinst voor farmaceuten. Waarom, en is dat haalbaar?

Beeld anp

Wat is het probleem?

Nieuwe geneesmiddelen, vaak voor betrekkelijk weinig voorkomende ziekten, worden onbetaalbaar. Producenten beschermen de middelen met langlopende patenten, dus ze kunnen ervoor vragen wat ze willen. Sommige middelen kosten meer dan een ton per patiënt per jaar. Hierdoor is de farmaceutische industrie de winstgevendste bedrijfstak in de wereld, met een gemiddeld winstniveau van tegen de 20 procent en uitschieters tot boven de 50 procent.

Wat stelt Wouter Bos voor?

De winstmarges van farmaceutische bedrijven moeten omlaag, zegt hij vandaag in een interview in Het Financieele Dagblad. 'De discussie moet beginnen bij wat we redelijke winstmarges voor de farmaceutische industrie vinden', zegt hij. Dat moet geen vrijblijvende discussie worden; er moet een maximum worden opgelegd, vindt Bos. Als de bedrijven minder winst mogen maken, moeten ze de prijzen verlagen, is zijn redenering.

Is dat vaker gedaan?

Bos wijst op twee voorbeelden: KPN en de eredivisie. 'Bij de privatisering van de telefonie lieten we de OPTA maximalewinstmarges bewaken. En we vinden ook dat eredivisievoetbal niet achter de decoder mag verdwijnen ten bate van commerciële belangen. Over telefonie en voetbal doen we stoer, maar bij farmacie doen we niets.'

Maar toezichthouder ACM (waarin de OPTA in 2013 is opgegaan) hanteert helemaal geen winstmaximum. ACM reguleert de telecomtarieven en kijkt of KPN niet te veel marktmacht opbouwt. Met het voorbeeld van de eredivisie slaat Bos de plank ook mis. De samenvattingen van de eredivisie mogen niet achter een decoder omdat de Tweede Kamer het van belang vindt Nederland bij de koffieautomaat iets gemeenschappelijks te geven om over te praten. Met winstniveaus heeft dat niets te maken.

Hoe haalbaar is het plan van Bos?

Volgens de Groningse econoom Steven Brakman kun je het maximeren van de winst maar op één manier uitvoeren: via de vennootschapsbelasting. 'Je kijkt in het jaarverslag en alle winst boven het maximum belast je weg.' Dat zou alleen effectief zijn bij bedrijven in één land en kan onmogelijk met multinationals, die dan immers de winst ergens anders laten vallen. Alle grote medicijnenfabrikanten zijn multinationals.

Zijn er andere oplossingen?

Brakman ziet twee bruikbare oplossingen. 'In het handelsverdrag voor Azië en Amerika, TPP, was vastgelegd dat de patentperiode voor medicijnen flink zou worden bekort. Dan krijg je dus al veel eerder concurrentie, waardoor de prijs van deze medicijnen eerder dalen.' Maar de nieuwe president Trump heeft aangekondigd TPP niet te tekenen.

Een andere mogelijkheid is het inzetten van een inkoopmonopolie tegenover het farmaceutenmonopolie. Deze zomer maakte de ACM al duidelijk dat ziekenhuizen en verzekeraars nauw mogen samenwerken bij de inkoop van medicijnen. Een nationaal inkoopbureau zou best kunnen. En minister Schippers wil wel medicijnen inkopen met andere landen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.