Winnaar Spinozapremie 2010: Piet Gros, biomacromoleculair kristallograaf

Als virussen of bacteriën het menselijk lichaam aanvallen, wordt het een slagveld, waarbij de verdediging uiteindelijk meestal wint. De Utrechtse scheikundige en kristallograaf Piet Gros (1963) boekt al jaren grote wetenschappelijk successen met het zichtbaar maken van die defensie, die voor een aanzienlijk deel teruggaat op zo'n twintig relatief kolossale eiwitten die in het bloed circuleren.

Doorgaans zijn die daar inactief, maar ze dragen een biochemisch actief deel. Wordt dat gestimuleerd door een indringer, dan treedt een kettingreactie van het immuunsysteem in werking die de belager onschadelijk zal proberen te maken. Het eiwittenmechanisme is evolutionair oud.

Hetzelfde mechanisme kan ook ontregeld raken, en zich tegen het eigen lichaam richten. Dan ontstaan auto-immuunziekten zoals reuma, lupus, sepsis, sommige nierziekten en hart- en vaatziekten.

Gros is gespecialiseerd in het ontrafelen van de driedimensionale moleculaire structuur van die eiwitten en de veranderingen daarin tijdens de activatiereacties. Hoe, is de vraag, vindt de herkennig van indringers plaats en hoe regelt het systeem de gerichte reacties? Vijf jaar geleden maakte hij internationaal naam met het doogronden van het C3-eiwit, samen met de universiteit van Pennsylvania. C3 was toen het grootste molecuul waarvan de structuur in detail was bepaald. De kettingsreacties werden daarbij gestopt met behulp van een bacterieel mechanisme en op dat punt ingevroren voor analyses.

Dat onderzoek vindt voor een belangrijk deel plaats bij de ERSF- röntgenbron in het Franse Grenoble, waar onderzoekers uit de hele wereld materialen kun de stralingsbundels kunnen brengen.

Het Utrechtse werk aan C3 wordt algemeen gezien als een zeer belangrijke stap in de richting van eventuele geneesmiddelen voor auto-immuunziekten. Gros ontving eerder een grote Europese ERC-beurs van 2 miljoen euro voor zijn studies en hij is lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.

Jaren geleden keerde Gros zich ook openlijk tegen de geheimhouding die bij veel commercieel eiwit-onderzoek gewoon is. Die, zij hij ondermeer in de Volkskrant leidt tot vertraging in het ontwikkelen van eventuele medische toepassingen.

Winnaar Spinozapremie 2010: Piet Gros (NWO)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.