Wikipedia: niet meer weg te denken, maar niet zonder groeipijnen

Wikipedia bestaat vandaag 15 jaar. De internetencyclopedie van vrijwilligers heeft veel stormen doorstaan. Wat zijn de uitdagingen voor de komende vijftien jaar?

Beeld van de verjaarspagina van Wikipedia. Beeld Wikimedia
Beeld van de verjaarspagina van Wikipedia.Beeld Wikimedia

Vandaag is het precies vijftien jaar geleden dat Jimmy Wales en Larry Sanger begonnen met Wikipedia, dat is uitgegroeid tot het meest geraadpleegde naslagwerk op internet. De Engelstalige editie beslaat inmiddels meer dan vijf miljoen artikelen die iedereen kan bewerken.

De 'volksencyclopedie' viert zijn bestaan met een speciale pagina met vijftien opmerkelijke feiten over Wikipedia.

Zo verwijst de pagina naar een lijst met bedotterijen en vervalsingen (hoaxes), zoals de vaststelling dat de Engelse dichter Lord Byron een krokodil en een honingdas als huisdier zou hebben gehouden. Het had gekund, zeggen de samenstellers, want Byron heeft in zijn leven genoeg dieren gehad om een halve ark mee te vullen.

Zo zag Wikipedia er in 2001, met een van de eerste lemmata: die over de poedel. 'Een hond waaraan alle anderen worden afgemeten'. Beeld Wikipedia
Zo zag Wikipedia er in 2001, met een van de eerste lemmata: die over de poedel. 'Een hond waaraan alle anderen worden afgemeten'.Beeld Wikipedia

Nupedia

Wikipedia kwam voort uit een ander project waaraan Wales en Sanger werkten, Nupedia, een encyclopedie waarbij de lemmata door experts werden geschreven en beoordeeld. De bijzaak overvleugelde het moederproject al snel. Aan het einde van het eerste jaar stonden er bijna 20 duizend artikelen online en waren er edities in 18 talen.

De Nederlandstalige Wikipedia dateert van juni 2001 en was twee tot drie jaar geleden gemeten naar het aantal artikelen de op een na de grootste editie.

In 2006 kwam de nadruk meer te liggen op kwaliteit dan kwantiteit, nadat de Amerikaanse televisiekomiek Stephen Colbert zijn kijkers had opgeroepen om het lemma over olifanten naar eigen inzichten aan te passen. Boegbeeld Jimmy Wales riep dat jaar de wikipedianen tijdens een conferentie op het vandalisme en bedrog systematisch te bestrijden.

Er kwamen 'beschermde' artikelen, die alleen door geregistreerde gebruikers mogen worden aangepast. Het lemma over olifanten heeft nog steeds die status.

Jimmy Wales in Maastricht, waar hij een eredoctoraat kreeg in 2015. Beeld Romaine via Wikimedia
Jimmy Wales in Maastricht, waar hij een eredoctoraat kreeg in 2015.Beeld Romaine via Wikimedia

Eenzijdig

De maatregelen van toen hebben niet alle kritiek op Wikipedia kunnen wegnemen. Een van de bezwaren die wordt geuit tegen de volksencyclopedie is dat die grotendeels wordt geredigeerd door westerse, blanke, bemiddelde, oudere en mannelijke 'redacteuren'. Zo wees onderzoek van de University of Oxford volgens The Guardian uit dat vijf landen - de VS, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Frankrijk en Duitsland - de bron vormen voor 45 procent van alle bewerkingen in Wikipedia.

Er leveren ook steeds minder mensen een bijdrage aan Wikipedia - een artikel met die conclusie uit de MIT Review deed in 2013 veel stof opwaaien. Volgens het techblad was het aantal vrijwillige medewerkers sinds 2007 met een meer dan een derde teruggelopen. De aanwas van nieuwe schrijvers stokt: slechts 15 procent van de (Duitse) novicen keert in een jaar terug voor een tweede bewerking, zo meldt Der Spiegel.

De betrouwbaarheid van Wikipedia staat onder druk, signaleert Chris Wilson in Time Magazine. Hij bekeek de volledige herzieningsgeschiedenis van 25 duizend willekeurig gekozen artikelen, goed voor een totaal van 2,3 miljoen bewerkingen, en turfde hoe vaak Wikipedia zelf had gewaarschuwd voor de kwaliteit van die lemmata. Wilson kwam tot 12 procent van de artikelen die 'een gedocumenteerd probleem' hebben, zoals een niet-neutraal standpunt.

Wilson signaleert overigens ook dat het percentage lemmata waar iets mis mee is, sinds een piek in 2010 (22 procent) dalende is.

Papierformaat

De website ThirtyFiveEight biedt een aardig inzicht in de trends op Wikipedia met een overzicht van meest bewerkte artikelen door de jaren heen. In 2001 ging het lemma over creationisme (de pseudowetenschap die de gangbare bewijzen voor de evolutie probeert te ontkrachten) een recordaantal van 124 keer onder het mes, in 2015 was dat het artikel over de 'geospatial summary of the High Peaks/Summits of the Juneau Icefield', dat het werd veranderd, liefst 7.290 keer.

Wikipedia is af en toe ook zelf het meest gewilde doelwit van zijn redacteuren. Zijn openingspagina werd in 2002 en 2003 het meest bewerkt artikel, het lemma over de online encyclopedie behoorde tot de meest aangepaste lemmata in 2005 en 2006.

In Nederland zijn er zo'n 200 zeer actieve redacteuren, zegt Sandra Rientjes, directeur van Wikimedia Nederland, tegenover de NOS. 'Het is voor deze mensen echt een grote hobby.'

De schepping van de eerste mens (artistieke impressie). Beeld Wikimedia
De schepping van de eerste mens (artistieke impressie).Beeld Wikimedia

Geheel volgens de tijdgeest lezen Nederlandse bezoekers vooral over Nederlandse kwesties, zoals een top 10 over 2015 laat zien. Opvallender is de vierde positie voor het lemma over 'Papierformaat', dat meer dan 365 duizend keer werd aangeklikt - en na dit stuk vermoedelijk nog meer. Het enige interessante aan dit artikel zijn de namen die sommige formaten vroeger hadden, zoals Bijkorf, Dubbel Klein Colombier, Vierdubbel Steendruk Mediaan en Olifants.

Meeste gelezen Nederlandse artikelen in 2015
1. Amsterdam 714.389
2. Nederland 601.968
3. Den Haag 419.368
4. Papierformaat 385.643
5. Lijst van personen overleden in 2015 376.819
6. België 342.838
7. Islamitische Staat (in Irak en de Levant) 330.463
8. Eerste Wereldoorlog 288.952
9. Tweede Wereldoorlog 286.737
10. Verenigde Staten 285.680

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden