Wie winnen de Nobelprijzen 2015?

Nobelprijzen 2015

Volgens Britse gokkantoren wint niet publiekslieveling paus Franciscus de Nobelprijs voor de Vrede maar de gevluchte Ethiopische priester Mussie Zerai die bootvluchtelingen bijstaat.

Paus Franciscus, favoriet voor de Nobelprijs voor de Vrede, wordt op 21 september in Havana begroet door de Cubaanse president Raúl Castro. Beeld afp

Terwijl vanmiddag met de prijs voor geneeskunde de Nobelprijsweek 2015 wordt afgetrapt, zijn de klanten van de Britse bookmakers er al uit wie komende vrijdag de Vredesprijs krijgt. Niet publiekslieveling paus Franciscus wordt in december naar Stockholm geroepen, maar de gevluchte Ethiopische priester Mussie Zerai die zich inzet voor de rechten van Noord-Afrikaanse bootvluchtelingen. Ook de Congolese gyneacoloog en menserechtenactivist Dennis Mukwege zou hoge ogen gooien.

Bij de Britse gokhuizen Betsson en Ladbrokes doen zij respectievelijk 6,5 en 7 tegen één. Op de lijst staan behalve de paus ook de makers van de Russische oppositiekrant Novaya Gazeta, de klokkenluider van het NSA-afluisterschandaal Edward Snowden, VN-secretaris generaal Ban Ki-moon en klokkenluider Chelsea - voorheen Bradley - Manning, eveneens Wikileaks.

Komende vrijdagochtend maakt het Nobelprijscomité de keus van het Nobelcomité bekend, na een geheime stemming.

Deze week worden rond het middaguur de Nobelprijzen 2015 bekend gemaakt: vandaag geneeskunde, morgen fysica, woensdag chemie, vrijdag vrede en volgende week nog economie. De dag voor de literatuur wordt nog geheim gehouden.

Eventuele winnaars

De laatste weken is druk gespeculeerd en gegokt op eventuele winnaars, vooral voor de Vredesprijs en de Literatuurprijs. Ook in de wetenschap circuleren namen van kanshebbers. Een Nobelprijs is dit jaar goed voor 850.461 euro, die op Nobels sterfdag 10 december in Stockholm wordt uitgereikt door de Zweedse koning Karl Gustav.

De enige Nederlander op alle lijstjes is, zoals al vele jaren, schrijver Cees Nooteboom. Hij doet volgens de bookies nu 61 tegen één voor de literatuurprijs, een lage middenmoter. Bij de gokhuizen staat de veelgenoemde Amerikaanse schrijver Philip Roth op de vierde plaats, voorafgegaan door de Wit-Russische journalist en schrijfster Svetlana Aleksijevitj, de in het westen populaire Japanner Haruki Murakami en de hier minder bekende Keniaan Ngugi Wa Thiong'o. Ook op zanger Bob Dylan wordt weer gegokt. De prijs wordt mogelijk donderdag toegekend.

In de wetenschappen is de Amerikaanse informatiemakelaar Thomson Reuters goed in het voorspellen van Nobelprijzen, via analyses van toonaangevende publicaties en de oordelen van wetenschappers zelf. Opmerkelijk is dat dit jaar bij de chemieprijs drie van de vijf kanshebbers vrouw is. Onder hen zijn de Duitse Emmanuelle Charpentier en de Amerikaanse Jennifer Doudna die de CRISPR/CAS-techniek ontwikkelden waarmee gesleuteld kan worden aan de genen van het levende embryo. Die techniek geldt als omstreden.

Nominaties uitgelekt

De Nobelprijs voor geneeskunde en fysiologie kan vanmiddag volgens Thomson Reuters toekomen aan onderzoek naar de bacteriën in de mens, naar eiwitvouwing in cellen, of naar T-afweercellen. In de natuurkunde (dinsdag rond 11.30 uur bekend) worden onderzoekers genoemd die ultrakorte laserflitsen realiseerden, of anders nanosystemen die beweging omzetten in stroom. Ook is Deborah Jin van de universiteit van Boulder in beeld, die als eerste ultrakoude deeltjes als elektronen liet condenseren; eerder lukte dat alleen met atomen. Echt gedoodverfde winnaars zijn er niet. De Amerikaanse beroepsorganisatie Sigma Xi organiseerde bijvoorbeeld online een reeks shoot-outs onder haar 60 duizend leden tussen steeds twee plausibele kandidaten en komt met heel andere namen. De geneeskundeprijs zou naar Craig Venter, Francis Collins en Eric Lander moeten gaan voor het in kaart brengen van de menselijke dna-code. De natuurkundeprijs moet volgens Sigma Xi naar de ontdekkers van donkere materie in het heelal, Vera Rubin en Kent Ford.

Maart dit jaar lekte zoals vaker kort na de sluitingstermijn voor de geheime nominaties al uit wie er dit jaar zijn voorgedragen voor de Nobelprijs voor de Vrede. In totaal 276 voordrachten zijn er, 227 voor mensen en de rest organisaties. Ook daar werd favoriet Mussie Zerai al nadrukkelijk genoemd, evenals de tot zweepslagen veroordeelde Saoedische blogger Raif Badawi. Ook de mensenrechtenorganisatie Iraq Body Count staat op de lijst.

De bekendmakingen zijn dagelijks live te volgen op nobelprize.org.

En de winnaar is... de keuzes van de Volkskrant

Maandag, Geneeskunde
Jeffrey Gordon (VS): darmbacterieën

Dik worden door je inwonende bacteriën, het klinkt curieus maar Jeffrey Gordon achterhaalde dat het recept voor obesitas meer behelst dan te veel eten en te weinig bewegen. De Amerikaanse moleculair bioloog ontrafelde hoe onze darmkolonie werkt, die 'prachtige tuin' zoals hij zelf graag zegt. Dikke mensen blijken een verkeerde samenstelling te hebben van hun darmbacteriën waardoor ze meer energie uit voeding opnemen en sneller vet opslaan. Dat is een lichtpunt in een epidemie die maar geen halt houdt. Bij muizen wist Gordon obesitas te voorkomen door in te grijpen in hun darmflora. Nu de dikke mens nog.
Ellen de Visser

Jeffrey Gordon.

Dinsdag, Natuurkunde
Leo Kouwenhoven (NL) en Michael Freedman (VS): Majoranadeeltje

Nu ze nog leeft zou astronome Vera Rubin (87) hem moeten krijgen, de vrouw die in de jaren '70 bewees dat er veel meer materie in melkwegstelsels zit dan we zien. Helaas weet nog steeds niemand echt wat die donkere materie is. Daarom dit jaar het Majoranadeeltje van Leo Kouwenhoven. Een loepzuivere ontdekking, Delft anno 2012, van een bizar deeltje op een chip. Theoreticus Michael Freedman beredeneerde lang geleden al waarom en hoe juist dat deeltje perfect is voor een quantumcomputer en Bill Gates stak prompt een miljoen dollar in de Delftse speurtocht.
Martijn van Calmthout

Leo Kouwenhoven. Beeld ANP
Michael Freedman.

Woensdag, Scheikunde
Michael Grätzel (ZW): zonnecel 2.0

Altijd een lastige, de Nobelprijs voor de Chemie. Scheikunde heeft talloze gedaanten, van de moleculaire biologie tot chemische fysica, en overal worden prachtige dingen bedacht en gevonden. In de loterij die dat oplevert mag dit jaar zonnecel-innovator Michael Grätzen van de universiteit van Lausanne wel winnen. Hij begon ooit met een vloeistof met witte verf en twee elektroden en is nu, tegen alle scepsis in, een geduchte concurrent voor gewone zonnecellen van silicium. Op de reservebank: onze eigen Ben Feringa die in Groningen moleculen laat wandelen met licht.
Martijn van Calmthout

Michael Grätzel. Beeld AP

Donderdag (vermoedelijk), Literatuur
Philip Roth (VS): oeuvre

Een Zweed, Spanjaard, Chinees, een Canadese, en vorig jaar een Fransman: het moet nu maar weer eens een echte Amerikaan worden. En dan eentje die eigenzinnig, wervelend, in brede romancycli maar ook in schitterende novellen de ziel van zijn personages én die van zijn tijd in kaart brengt. Naar eigen zeggen is zijn oeuvre voltooid. Hij is nog fit. Het comité moet de durf hebben één keer niet voor de verrassing te gaan. Al kijkt niemand er van op, deze bekroning zou rechtvaardig zijn. Philip Roth komt de Nobelprijs toe.
Arjan Peters

Philip Roth. Beeld reuters

Vrijdag, Vrede
Paus Franciscus (VAT): baanbreker

'Gods blauwhelm', noemde het Duitse blad Die Zeit paus Franciscus onlangs. Naast bidden tot de Allerhoogste heeft Franciscus in de echte wereld zijn inspanningen aan de vredesdiplomatie gewijd. Hij bracht als verbindingsman de Verenigde Staten en Cuba tot elkaar na meer dan vijftig jaar vijandschap. Een historische doorbraak. Franciscus staat daarnaast sinds zijn uitverkiezing in 2013 op de bres voor de vluchtelingen, de armen en het klimaat. Zo houdt hij wereldleiders bij de les die het eigen belang plaatsen boven het algemeen belang. Franciscus is baanbreker en activist voor het goede ineen. Hem past de Nobelprijs.
Alex Burghoorn

Paus Franciscus. Beeld AFP

Maandag, Economie
Thomas Piketty: ongelijkheidskloof

Als er dan per se een Nobelprijs voor economen moet bestaan, dan verdient Thomas Piketty (44) hem. De Nobelprijs voor Economie is te vaak een seniorenfeestje (de winnaars zijn gemiddeld 67) of een applausmachine voor vrije marktsprookjes. Wat je ook vindt van Piketty's doktersrecept hogere belastingen voor de rijken zijn diagnose klopt: de ongelijkheid stijgt, en welvaart sijpelt niet vanzelf omlaag van de rijken naar de armen. Als hogepriester van de welvaartsherverdeling past het dat Piketty het prijzengeld moet delen: ook geestverwanten Emmanuel Saez (42) en Tony Atkinson (71) verdienen de Nobelprijs.
Jonathan Witteman

Thomas Piketty. Beeld ANP

Update

Nobelprijsgenomineerde Edward Snowden is de klokkenluider van het NSA-afluisterschandaal en niet de voorman van Wikileaks, zoals per abuis in een eerdere versie werd vermeld. Hij is gevlucht naar Moskou, niet naar de Londense ambassade van Equador, zoals ook ten onrechte werd vermeld. Dát is namelijk Julian Assange, die in Zweden wordt gezocht #stopdetijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.