Wie is nu echt de stamvader van de mens?

In Nature concluderen onderzoekers vandaag dat er naast 'Lucy' rond 3,5 miljoen jaar geleden nog een voorouder van de mens leefde, in hetzelfde gebied. Wil de echte stamvader opstaan?

Een bezoeker bij een 3D-model van een Australopithecus afarensis in het Koninklijk Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel.Beeld reuters

De enigmatische, rechtoplopende mini-oermens Lucy was niet alleen. In hetzelfde gebied in Ethiopië liep destijds nóg een rechtoplopende apensoort rond, zou uit nieuwe fossielen blijken. Maar de ontdekking, vandaag met tamtam onthuld aan de wereldpers, staat al meteen ter discussie.

De nieuwe fossielen, waaronder stukken onder- en bovenkaak, zouden gewoon resten zijn van een andere Australopithecus afarensis, zoals de soort waartoe Lucy behoort heet, vindt onder meer paleoantropoloog John de Vos van Naturalis. 'Ik ben verre van overtuigd dat dit een nieuwe soort is. Wat ik hier zie valt gewoon binnen de variatie die we kennen van afarensis.'

Hoofdonderzoeker Yohannes Haile-Selassie van het Cleveland Museum of Natural History is het daar uiteraard niet mee eens. 'Als we de nieuwe fossielen inderdaad tot A. afarensis zouden rekenen, zou de variatie binnen die soort extreem ongewoon zijn', mailt hij desgevraagd. Vandaar dat Haile-Selassie en zijn collega's de fossielen vandaag in Nature uitroepen tot een nieuwe soort: Australopithecus deyiremeda, oftewel 'zuidelijke aap die nauw verwant is'.

Versteende kaakjes

Vaststaat dat het wezen waaraan de versteende kaakjes toebehoorden tussen de 3,3- en 3,5 miljoen jaar geleden leefde in het huidige Ethiopië, in dezelfde streek als Australopithecus afarensis, de soort die beroemd werd door de vondst van het fossiele skeletje bijgenaamd Lucy in 1973. Waarschijnlijk waren ze meer aap dan mens: klein, weinig intelligent, deels nog wonend in de boomkruinen.

De nieuwe botten zouden wijzen op een wezen dat een platter gezicht, kleinere kiezen en andere kauwspieren had dan Lucy en haar soortgenoten, schrijft Haile-Selassie in Nature. Dat zou opmerkelijk zijn. Als destijds meerdere soorten rechtoplopende apen tegelijk op elkaars lip leefden, maakt dat de menselijke stamboom nog ingewikkelder dan die de laatste jaren al werd. Zo woonde er in Kenia ook een rechtoplopende aap met een plat gezicht, Kenyanthropus platyops, en vermoeden sommigen dat er in Tsjaad nóg een soort leefde, Australopithecus bahrelghazali. Of de echte stamvader van de mens maar wil opstaan.

'Soms heb je een vondst waarbij je meteen ziet: het is die en die soort. Dit ligt inderdaad wat subtieler', vertelt vanuit Engeland paleontoloog Fred Spoor, die een begeleidend commentaar over de nieuwe vondsten schreef. Spoor 'kan goed volgen' waarom Haile-Selassie stelt dat er sprake is van een nieuwe soort. 'Maar ik zou het er pas helemaal mee eens nadat ik zelf de fossielen heb kunnen bestuderen', benadrukt hij.

Lijntje

De in Leipzig en Londen werkzame Nederlander sluit niet uit dat er zelfs een evolutionair lijntje loopt van 'Lucy' in Ethiopië naar de platgezicht uit Kenia - met de nieuwe oermens als tussenvorm. 'Er is momenteel veel gaande.'

Vorige week nog maakte een ander team een andere spectaculaire ontdekking bekend, in Zuid-Ethiopië maar uit dezelfde tijd: een verzameling zeer primitieve stenen gereedschappen, waarschijnlijk de eerste gereedschappen die onze voorvaderen gebruikten. Spoor denkt dat deze ooit werden gebruikt door de Keniaanse aap 'platgezicht' K. platyops. 'Die wordt gelukkig wel breed als soort geaccepteerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden