Wie er eenmaal oog voor heeft ziet overal fossielen

Opzoek naar fossielen

Wie fossielen zoekt, hoeft de stad niet uit. Een beetje natuurstenen vloer bevat al bijzondere wezens genoeg, ontdekte paleontoloog Jelle Reumer.

Solitair levend koraal in een stoeprand. Beeld Jelle Reumer

Ze schuilen in de sokkels van standbeelden, kijken op je neer vanuit de muren, strekken zich uit onder onze voeten. Onooglijke kriegeltjes, wriemeltjes en frutseltjes, zo op het eerste gezicht. Maar voor wie de moeite neemt om ze wat beter te bekijken: een schatkamer vol prehistorisch leven.

Dáár, in de gevel van de ABN-Amrobank in Rotterdam! Schelpen uit het Triastijdperk, van vér voor de dinosauriërs. Of hier, een groepje 'rostroconchen', zomaar op een bordes in Middelburg. Of daar, in de hal van het voormalige hoofdpostkantoor aan de Coolsingel, ook in Rotterdam: een doorgezaagde 'orthoceras' in de wand, van ongeveer 450 miljoen jaar oud. Wie gebouwen optrekt uit stukken versteende zeebodem, mag verwachten dat de dode beestjes uit de muren steken.

Een fossiel in een stoeptegel. Beeld Jelle Reumer
Een fossiel. Beeld Jelle Reumer
Een fossiel. Beeld Jelle Reumer

Plezier

'Deze wezens bieden ons een venster op het diepe verleden', vertelt de Utrechtse hoogleraar paleontologie Jelle Reumer. 'Maar uiteindelijk gaat het mij toch vooral om de lol. Het pure plezier van die dingen vinden. Hetzelfde kinderlijke genoegen waarmee je een mooie schelp vindt op het strand. Of, zo je wilt, een bijzondere postzegel die nog ontbrak in je verzameling.'

Al sinds zijn studententijd fotografeert de hoogleraar nu en dan stoeptegelwezens uit de diepe prehistorie. Onlangs bundelde hij er een goede honderd tot een boekje. Want in de vloeren, muren, stoepen en aanrechten van Nederland, daar vind je nog eens wat, weet Reumer inmiddels. Neem die keer dat hij na een vergadering in Utrecht terugliep naar het station. Viel zijn oog opeens op een soort bloem, ingestanst in een natuurstenen vloerplaat, midden in de binnenstad. 'Dan ga ik dus kijken. Is het niet gewoon een verfvlek? Maar nee, het bleek een spons. Van een soort die ik niet goed kon thuisbrengen.'

Fossiel gespot?

Ook een bijzonder fossiel in uw stoep, muur of aanrecht? Neem een foto met een object zoals een muntje erbij voor de maatvoering, en stuur die op naar jellereumer@jellereumer.nl.

Dit 'bekje' is een doorgezaagde brachiopode, een schelpdier. Gespot in een stoeprand aan de Nieuwe Rijn, Leiden. Beeld Jelle Reumer

Dwangneurose

Na ruggespraak met de levendige onlinegemeenschap van fossielenverzamelaars kwam hij tot de conclusie dat ze bij de Lange Nieuwstraat 56 in Utrecht een bekerspons van het geslacht Asteractinella in de stoep hebben zitten. 'Heel bijzonder. En erg zeldzaam', zegt hij.

Uiteraard heeft hij soms bekijks. Zoals die keer toen hij met zijn Leidse collega Jos van den Broek op zijn knieën door Zierikzee kroop, om twee bijzondere solitaire koralen in een stoeprand te fotograferen. Daar zaten ze dan, twee middelbare heren, te turen naar een euromuntstuk dat ze voor de maatvoering naast het fossiel hadden gelegd. 'Tegen een paar voorbijgangers heb ik toen maar gezegd dat mijn vriend een dwangneurose heeft en muntstukken pas kan oprapen nadat hij er een foto van heeft gemaakt.'

Inktvisschelpen van zo'n 440 miljoen jaar oud in het huis van Hilde in Castricum. Beeld Jelle Reumer
De bijzondere Asteractinella-spons, Lange Nieuwstraat, Utrecht. Beeld Jelle Reumer
Zee-egel van ca. 40 miljoen jaar oud, Hoog-Catherijne, Utrecht. Beeld Jelle Reumer

Aanrecht

De stoeprandpaleontoloog maakt school. Gestaag druppelen vanuit alle windstreken de foto's bij hem binnen. Van monumenten, grafzerken, gevelplaten en stoepranden, steeds weer met die wriemeltjes erin. Een dame stuurde hem een foto van haar aanrecht, met een Michelinia en een kleine rostroconch erin. Een ander stuurde hem een zee-egel uit Noord-Frankrijk. En in Leiden spotte een collegawetenschapper een tweede Asteractinella, pal voor het studentencentrum nota bene.

Wie er eenmaal oog voor heeft, ziet de beestjes overal. Daar, in de muur van het Sint Servaasklooster in Maastricht! Drie dikke zee-egels. Of daar, in de Domtoren! Een oester, vermoedelijk een Exiogyra virgula. En daar, in de buitenmuur van het nieuwe Haarlemse verzamelgebouw De Appelaar! Het lijkt wel een schijfvormige nummuliet uit het Laat-Eoceen, determineert Reumer.

'Ik zou nog wel wat meer van die heel oude sponzen willen vinden', zegt hij. 'En nog wat meer rostroconchen. Het is toch hartstikke leuk dat dit zomaar overal om ons heen zit?'

Doorgesneden fossiele inktvisschelp, Huis van Hilde, Castricum. Het rondje markeert het sifokanaal, een soort gootje. Beeld Jelle Reumer
Goniatiet van zo'n 350 miljoen jaar oud in de plint van het Rotterdamse stadhuis, Coolsingel. Beeld Jelle Reumer
Ammoniet van rond de 155 miljoen jaar oud in de vloer van winkelcentrum Hoog-Catherijne, Utrecht. Beeld Jelle Reumer
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.