WHO: zika-virus is internationale noodsituatie

Als een vrouw een baby krijgt met een kleine schedel en neurologische afwijkingen, is het zika-virus dan de schuldige? Dat was de cruciale vraag vandaag bij het spoedberaad van de WHO. De Wereldgezondheidsorganisatie noemt het oprukkende zika-virus, in combinatie met de meldingen van misvormende baby's, een 'internationale noodsituatie'.

Bestrijding van de mug die het zika-virus verspreidt, dit is in de Dominicaanse Republiek Beeld afp

Bij de ebola-epidemie in 2014 kreeg de WHO de kritiek dat het te lang afwachtte met het slaan van alarm. Nu komt de WHO eerder in actie, al waarschuwt directeur-generaal Margaret Chan dat er nog steeds geen onomstotelijk bewijs is dat het zika-virus daadwerkelijk de ongeboren vrucht aantast. Het ontwikkelen van een goede diagnostische test staat daarom hoog op het verlanglijstje van de WHO.

Op dit moment kan een laboratorium het zikavirus alleen spotten op het moment dat iemand ziek is, met verschijnselen als huiduitslag en gewrichtspijn. Maar is iemand eenmaal hersteld - meestal binnen een week, vier op de vijf krijgt überhaupt geen klachten - dan is het ineens een duivels karwei om aan te tonen of eerder een zika-infectie ronddoolde in het lichaam.

'De immuunstoffen die je lichaam aanmaakt tegen zika lijken erg op de immuunstoffen tegen andere tropische infectieziekten, zoals gele koorts en knokkelkoorts', zegt Eric van Gorp, hoogleraar klinische virologie aan het Erasmus MC. 'Dat maakt het zo moeilijk om zeker te weten of zika de oorzaak is van aangeboren afwijkingen, en hoe groot het gevaar precies is van een zika-infectie voor een zwangere vrouw.'


Wordt zika net zo'n plaag als malaria?

Hoe erg is het zika-virus? En moeten we er in Nederland ook voor vrezen? Lees in dit artikel vier vragen (en antwoorden) over het virus (+).

WHO-baas Chan bij de persconferentie Beeld afp

Verwarrende cijfers

In de tweede helft van 2015 rapporteerden Braziliaanse artsen een sterke toename van het aantal pasgeboren baby's met vermoedelijke microcefalie, een aandoening waarbij het kind een kleine schedel heeft en neurologische afwijkingen. Normaal gebeurt dit in Brazilië bij 0,5 op de 10.000, nu plotseling bij 20 op de 10.000. Tegelijkertijd raasde het zika-virus voor het eerst rond in Brazilië, wat de verdenking sterker maakte dat het zika-virus een ernstige bedreiging vormt voor ongeboren baby's.

Maar met de Braziliaanse cijfers is iets eigenaardigs aan de hand. Op basis van gegevens uit andere landen zou je in Brazilië normaal al 1 tot 2 gevallen van microcefalie verwachten per 10.000 geboortes. Vóór de uitbraak van zika was er dus waarschijnlijk een onderrapportage, omdat artsen minder alert waren op de afwijking. Nadat de Braziliaanse autoriteiten in allerijl een protocol rondstuurden om microcefalie te diagnosticeren -en misvormde baby's internationaal nieuws werden- schoot het aantal meldingen omhoog. Dat hier juist weer sprake is van overrapportage, blijkt uit cijfers die vorige week vrijkwamen.

Van zevenhonderd nader onderzochte verdenkingen van microcefalie bleek er bij 462 niks aan de hand. Voor de overige gevallen hoeft zika bovendien niet per sé de boosdoener te zijn. Ook genetische aanleg, drugsgebruik of een infectie van Rode Hond tijdens de zwangerschap kunnen microcefalie in de hand werken. En een goede test om te kijken of de vrouwen zika hebben gehad, is er dus nog niet.

Van Gorp: 'Om grip te krijgen op de link tussen zika en gezondheidseffecten is een betere diagnostische test cruciaal. Op diverse plekken op de wereld, ook in Nederland, wordt daar nu hard aan gewerkt.'

De komende maanden moet blijken of de tests voldoen. Ondertussen raast het zika-virus verder, met hulp van de Aedes-muggen die het verspreiden. Zwangere vrouwen kunnen uit voorzorg het best maatregelen tegen muggen nemen, vooral in het eerste trimester. Toch heeft een infectie met zika voor vrouwen die niet zwanger zijn ook een positieve kant: waarschijnlijk ben je er dan de rest van je leven tegen beschermd. Van Gorp: 'Een twaalfjarig meisje dat het nu krijgt, hoeft op haar 21ste niet meer te vrezen voor zika als ze zwanger is.'

Al liggen er ongetwijfeld weer nieuwe tropische virussen op de loer. 'Aedes-muggen zijn beruchte overbrengers van allerlei virusziektes. Na zika komt er weer een volgende, dat weten we nu al. We moeten dan ook veel harder inzetten op de bestrijding van de muggen. Jaar in, jaar uit. Want als je ook maar even verslapt, slaan ze weer toe.'

Ondanks zika vieren ze in Rio toch carnaval

Lees er meer over in deze reportage vanuit de Braziliaanse stad Rio de Janeiro.

Fotoserie

Bekijk in deze fotoreeks hoe Brazilië strijdt tegen zika.

Beeld afp

Van gele koorts tot zika; de Aedes-mug is een beruchte drager van infectieziekten. Welke wapens zijn er voorhanden om het territorium van de muggen te verkleinen? Een greep uit het arsenaal.

Rommel opruimen
Afgedankte autobanden, dopjes van frisdrankflessen; alles waar een laagje water in kan blijven staan is een potentiële broedplaats voor de muggen. Opruimen dus.

Chemisch bestrijden

Brazilië bracht de Aedes-mug in de jaren vijftig flinke klappen toe met chemische bestrijdingsmiddelen. Nadeel: ook andere dieren kunnen hier de dupe van worden.

Genmuggen verspreiden
Genetisch verbouwde mannetjesmuggen uitzetten die voor slechte nakomelingen zorgen, dat doet het Britse bedrijf Oxitec. De larven sterven voordat ze mug kunnen worden. Tenminste: als vrouwtjesmuggen de genetisch gemanipuleerde mannetjes aantrekkelijk genoeg vinden om mee te paren. De methode wordt nu al toegepast, onder meer in Brazilië.

Vrouwtjes besmetten
Het Nederlandse bedrijf In2Care ontwikkelde een half afgesloten plastic pot met een laagje water. Geurstoffen lokken de vrouwtjesmug naar een vlotter, waar ze eitjes legt in het water. Ze wordt besmet met een mix van een schimmel en een larvendodend middel dat ze meeneemt naar andere broedplaatsen. Ook daar gaan de larven dood. De vrouwtjesmug zelf sterft na een aantal dagen door de schimmel. Er staan in het Caribisch gebied al meer dan achtduizend vallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden