Wheeler verloor zijn zoontje bij Sandy Hook, nu is hij slachtoffer van complotdenkers

'Facebook en YouTube laten ons aan ons lot over'

Na de schietpartij op een basisschool in Sandy Hook ging er een golf van verontwaardiging door de VS. Maar David Wheeler, die zijn zoontje verloor, wordt op internet gehaat en bedreigd sinds hij pleit voor wapenregulering.

'We worden bestuurd door een stelletje lafaards. Mensen die zo bang zijn dat ze niet herkozen worden of geen campagnegeld meer binnenhalen, dat ze niet in staat zijn om te doen wat juist is.' Foto Bart Heynen / de Volkskrant

Het heeft flink gesneeuwd in Sandy Hook, een dorpje anderhalf uur ten noorden van New York. De antieke lantaarnpalen in het kleine centrum zijn behangen met dennentakken, de riante houten huizen uitbundig versierd met kerstkransen en lichtjes.

Niets herinnert nog aan die verschrikkelijke decemberdag vijf jaar geleden. De dag waarop de 20-jarige Adam Lanza gewapend met meerdere pistolen en een semi-automatisch geweer de nabijgelegen Sandy Hook Elementary School binnendrong. In minder dan vijf minuten vuurde hij talloze keren op de aanwezige leerlingen en leraren en pleegde daarna zelfmoord. Zes docenten en twintig kinderen kwamen om het leven. De meesten kinderen waren nog geen 7 jaar oud.

Alle zichtbare verwijzingen naar het drama zijn verwijderd. Het huis waar Adam Lanza woonde, is met de grond gelijkgemaakt. Het schoolgebouw is volledig gesloopt en vervangen door een modern en kleurrijk pand.

'Alsof je in een blender zit'

David Wheeler (56) verloor zijn 6-jarige zoontje Benjamin bij de schietpartij. Hij woont nog altijd op een steenworp afstand van de plek waar het noodlot zo hevig toesloeg. 'We hebben als ouders de mogelijkheid gekregen het oude gebouw nog een keer te bezoeken, voordat alles werd afgebroken', vertelt hij in de stilte van de plaatselijke bibliotheek. 'Ik dacht in eerste instantie: waarom zou ik daar in godsnaam heen willen? Maar op een ochtend werd ik wakker en voelde ik dat ik moest gaan. Meteen. Ik stond in het klaslokaal en keek naar de toiletten waar de kinderen zich hadden geprobeerd te verstoppen. Het was afschuwelijk.'

Met het geavanceerde geweer dat Lanza bij zich had, schoot hij in korte tijd 156 keer. Meer dan dertig kogels per minuut. Alle slachtoffers werden verschillende keren geraakt. 'Zo'n wapen, zo'n kleine ruimte, het is alsof je in een blender zit. Het is niet te bevatten.'

Wheeler heeft diepe wallen onder zijn ogen, in zijn blik staat het verdriet dat hij meedraagt. Maar zodra hij over zijn zoon praat, lichten zijn ogen op. 'Ben was een sprankelend jochie, een kleine stuiterbal. Hij deed alles in de hoogste versnelling. Hij had net besloten dat hij architect wilde worden. En paleontoloog, net als zijn oudere broer Nate. Hij vond naar school gaan geweldig. Mijn vrouw zette hem 's ochtends af en dan rende hij letterlijk naar de deur. He loved it.'

Lees verder onder de foto.

Het nog complete gezin Wheeler.

14 december 2012 begon voor Wheeler zoals iedere doordeweekse dag. Hij stond vroeg op en maakte zich klaar om naar zijn werk bij een uitgeverij, te gaan. 'Ben was een beetje verkouden. We stonden in de keuken, mijn vrouw vroeg me of we hem niet thuis moesten houden. Welnee, zei ik. Dan moet je je hele schema omgooien. En zo erg is het ook weer niet. Laat hem gewoon naar school gaan.

'Iedere ouder die op deze manier een kind heeft verloren, gaat in zijn hoofd elk stompzinnig detail, elk toevalligheidje van die dag na. Ik probeer het mezelf niet kwalijk te nemen, maar ik weet dat ik met deze beslissing moet leven.'

Wheeler was net op zijn kantoor toen hij een sms kreeg van zijn vrouw Francine: de school is in lockdown, maar ik weet niet wat er aan de hand is. 'Ik kreeg geen gehoor bij de school en wilde de politie niet lastigvallen, dus ik heb naar de lokale krant gebeld. Daar vertelden ze me dat het om een schietpartij ging. Ik ben meteen in de auto gesprongen en als een gek terug naar huis gereden. Onderweg kreeg ik nog een sms van Francine: we zijn in het gebouw van de brandweer. Ik heb Nate hier bij me, maar Ben nog niet.'

Wheeler wil zijn verhaal vertellen, maar is zichtbaar geëmotioneerd. 'Ik praat bijna nooit over die dag. Het is zo pijnlijk om naar die herinneringen terug te gaan.' Hij haalt diep adem en gaat verder: 'Toen ik aankwam, was het één grote chaos. Overal auto's, ambulances, pers...'

Wanneer realiseerde u zich dat er mogelijk iets met Ben was gebeurd?

'Op een gegeven moment kwamen ze naar ons toe en zeiden: als u nog een familielid mist, schrijf dan hier hun naam en leeftijd op en verzamelt u zich achterin het gebouw. Het was een kleine ruimte, veel te klein voor zoveel mensen. We zaten op van die klapstoeltjes, tegen elkaar gedrukt. Op dat moment zei ik tegen Francine: ik denk dat we er rekening mee moeten houden dat Ben niet meer terugkomt.

'Iedereen in die kamer werd met de minuut wanhopiger. Uiteindelijk kwam de gouverneur binnen en vertelde ons wat er was gebeurd. Hij zei zoiets als: het spijt me u dit te moeten zeggen, maar als u nu nog op uw kind wacht, dan is dat tevergeefs. Ze hebben het niet gehaald.'

Mocht u naar uw zoon toe?

'God, nee. We hoorden later dat Ben één van de twee slachtoffers was die naar het ziekenhuis zijn gebracht. Hij ademde nog toen de eerste hulpverleners ter plaatse waren. Ze hebben hem heel voorzichtig opgetild en naar de ambulance gedragen. Ze hebben hem geprobeerd te reanimeren, maar met die verwondingen... Hij had het nooit kunnen overleven. Dat hij het nog zo lang heeft volgehouden, geeft voor mij aan hoe sterk dat mannetje was. Dat is een fijne manier om eraan te denken.'

Wheeler veegt met zijn mouw zijn tranen weg, dan bijna verontschuldigend: 'Ik bedenk me altijd te laat dat ik zakdoekjes mee had moeten nemen.'

Lees verder onder de foto.

Padvinders salueren tijdens de uitvaart van Benjamin Wheeler. Foto getty

Gun control

Zodra het nieuws over Sandy Hook naar buiten komt, gaat er een golf van verontwaardiging door Amerika. Het land wordt vaker opgeschrikt door massale schietpartijen - vijf maanden eerder waren er twaalf mensen doodgeschoten in een bioscoop in Aurora, Colorado - maar omdat het hier om veelal jonge kinderen gaat, lopen de emoties hoog op. Nog diezelfde dag laat president Obama geëmotioneerd weten dat zijn hart en dat van alle Amerikanen gebroken is en roept hij op tot striktere wapenregulering. Het gaat veelal langs Wheeler heen. 'Die eerste dagen ben je compleet verlamd. Je hebt niet eens de kracht om uit bed komen. Je bent niets meer.'

Hoe kun je met zo'n verlies omgaan?

'Zoiets als dit verandert niet wie je bent, het werpt je vooral terug op wat je hebt geleerd.

'Ik kom zelf uit een heel rationeel gezin, dus voor mij was het belangrijk om te begrijpen hoe dit had kunnen gebeuren en om zo veel mogelijk informatie te verzamelen. Daar hield ik me aan vast. Ik wist bijvoorbeeld heel weinig over de wapenwetten in dit land.'

In de weken na het drama komen er steeds meer details naar buiten. Hoewel er niets wordt gevonden dat wijst op een duidelijk motief, is het vermoeden dat Adam Lanza ernstige psychische problemen had. De laatste jaren kwam hij zijn slaapkamer bijna niet uit. Zijn aandoeningen zijn nooit zorgvuldig onderzocht of behandeld. Toch had hij eenvoudig toegang tot zware wapens en munitie, die op naam van zijn moeder stonden en bij hen thuis werden bewaard.

Hoe meer Wheeler te weten komt over de omstandigheden rond de schietpartij, hoe meer hij de behoefte voelt om iets te doen. 'Om anderen te behoeden voor wat wij doormaakten.' Zijn vrouw wordt in april 2013 bij hoge uitzondering door Obama gevraagd het Presidential Address, de wekelijkse toespraak tot de natie, voor haar rekening te nemen. Wheeler zit naast haar als ze het woord tot haar landgenoten richt en hun vraagt te strijden voor hervormingen van de wapenwet. Wheeler: 'Nadat Ben was vermoord, zeiden mensen: dit wordt het omslagpunt, nu gaat alles veranderen.'

Samen met de andere Sandy Hook-ouders bezoeken ze in diezelfde periode verschillende Senatoren. 'We spraken in drie dagen met meer dan de helft van de Senaat. Dat was nog nooit eerder voorgekomen.'

Wat was de inzet van die ontmoetingen?

'Ik heb geen behoefte om een wapen te bezitten, maar ik heb ook weleens recreatief met een pistool of geweer geschoten - mijn vader heeft me geleerd hoe je ermee omgaat - dus daar heb ik niets tegen. Er moet alleen een veel groter onderscheid gemaakt worden tussen de wapens die voor recreatief gebruik zijn ontworpen en de 'militaire' semi-automatische wapens. Waarvan de kogels dwars door muren gaan en een bereik hebben tot aan de overkant van de straat. Er is geen enkele reden waarom burgers daar toegang toe zouden moeten hebben. Dus wij wilden dat er op dat gebied verstandige wetgeving zou komen.'

Lees verder onder de foto.

President Obama in tranen bij een toespraak over de schietpartij. Foto getty

Hoe verliepen de gesprekken?

'Het was ontmoedigend. We werden geconfronteerd met vooraanstaande Senatoren die ons niet in de ogen konden kijken en in tranen uitbarstten. Foto's van hun kleinkinderen op hun bureau. En na 20 minuten zeiden ze: sorry, maar we kunnen helaas niets voor u doen. U begrijpt het niet. Ik dacht alleen maar: Echt? Je hebt hier net 20 minuten voor mijn neus staan huilen en ik ben degene die het niet begrijpt?'

De voorgestelde hervormingen, waaronder verplichte achtergrondchecks bij wapenverkoop en het verbod op een aantal moderne automatische wapens, worden door de Senaat weggestemd. Wheeler, stellig: 'We worden bestuurd door een stelletje lafaards. Mensen die zo bang zijn dat ze niet herkozen worden of geen campagnegeld meer binnenhalen, dat ze niet in staat zijn om te doen wat juist is.'

President Obama is ontdaan en geflankeerd door de ouders noemt hij het in een reactie een 'beschamende dag voor Washington'.

Na Sandy Hook hebben er in Amerika meer dan 1.550 schietpartijen met ten minste vier slachtoffers plaatsgevonden. En met het aantreden van president Trump zijn de wapenwetten verder versoepeld. Wheeler: 'Ons systeem is kapot. Dit keer vielen er 59 slachtoffers in Las Vegas, de volgende keer zijn het er 100. Het is in deze Amerikaanse maatschappij een illusie te denken dat je ook maar ergens veilig bent.'

Sociale media

Zodra Wheeler met zijn pleidooi voor wapenregulering naar buiten treedt, komen er op zijn Facebookpagina hatelijke berichten binnen. 'Die waren afkomstig van wapenliefhebbers. Mensen die me lieten weten dat het belachelijk was dat ik de wapenwetten wilde veranderen. Ik heb die eerste berichten meteen verwijderd, ik wist niet goed wat ik ermee aan moest.'

De Facebookberichten worden steeds dreigender van toon. De aanvallen breiden zich ook uit op Twitter. 'Ik zag allerlei nepaccounts onder mijn naam en die van mijn vrouw. Dat ging heel ver.'

Wat stond er in die tweets?

'Ik heb een verleden als acteur en dat werd in de tweets gebruikt. Er stond: ik ben David Wheeler en ik ben een acteur. De schietpartij in Sandy Hook was een hoax, allemaal verzonnen. En ik ben Francine Wheeler en ik haat kinderen. Afschuwelijke dingen. Ik dacht: we moeten zorgen dat dit stopt.'

Na Facebook en Twitter volgt ook Youtube. Er verschijnen video's die door tienduizenden mensen worden bekeken, waarin wordt gesteld dat het drama in Sandy Hook nooit heeft plaatsgevonden. De schietpartij zou door de overheid in scène gezet zijn om wapenbezit aan banden te leggen. Er wordt zelfs beweerd dat er nooit kinderen zijn omgekomen en dat de rouwende ouders in werkelijkheid acteurs zijn, ingehuurd door de regering.

Volgens de complottheorieën zou Wheeler een dubbelrol gespeeld hebben. Als vader én als lid van het arrestatieteam ter plaatse. Er verschijnen verschillende foto's van Wheeler en de betreffende agent op sociale media. De uiterlijke gelijkenissen, de manier waarop de man zijn geweer vasthoudt, alles wordt aangegrepen om het complot te bewijzen.

'Absurd en pijnlijk', noemt Wheeler de filmpjes. 'Met name mijn vrouw werd er in het begin erg door geraakt. Ze kon maar niet begrijpen dat er mensen in staat zijn om zulke dingen te zeggen.'

Lees verder onder de foto.

De foto's die zouden moeten bewijzen dat David Wheeler een politieman is.

Wie zijn degenen die hierachter zitten?

'Dit zijn mensen die lijden aan waanvoorstellingen. Ze hebben een diep wantrouwen ten opzichte van de overheid. En zodra er aan hun geliefde second amendment, het recht om wapens te bezitten, wordt getornd, doen ze alles om het leven van hun tegenstanders zuur te maken.'

Waarom denkt u dat ze het op jullie gemunt hadden?

'Omdat wij zichtbaar waren. Wij hadden ons hoofd boven het maaiveld uitgestoken.'

Aangezien Wheeler er 'geen emotionele energie' voor heeft om iets aan de kwetsende berichten te doen, vraagt hij een aantal vrienden met goede contacten in de socialemediawereld om hem te helpen. 'Zij zeiden: wij regelen dit, maak je geen zorgen. Het was voor mij de best denkbare oplossing. Ik hoefde Mark Zuckerberg zelf niet te bellen. Niet dat ik hem ooit had kunnen bereiken...'

Een week nadat er bij Twitter melding is gemaakt van de nepaccounts, worden ze verwijderd. Volgens de regels van het platform is het niet toegestaan je als een ander voor te doen. Maar tot op de dag van vandaag wordt er getwitterd met de hashtag #SandyHookHoax. En de berichten over de dubbelrol van 'acteur' Wheeler blijven verschijnen.

En Facebook?

'Facebook is een veel lastiger verhaal. Op Facebook is het veel makkelijker om onder een valse naam allerlei belachelijke berichten te posten. Nadat mijn vrienden er melding van hadden gemaakt, kwam Facebook met een rits aan 'we gaan kijken wat we kunnen doen'- antwoorden. Maar ze deden vervolgens niets.'

Wheeler overweegt van Facebook af te gaan, maar hij wil niet zwichten voor de hatelijkheden. Bovendien krijgt hij via zijn profiel ook veel steun. Het laat hem geen andere keuze dan zelf elk kwetsend bericht te rapporteren.

'Deze week kwam er weer een bericht binnen, ze blijven maar komen. Facebook heeft weliswaar het systeem om beledigende berichten te melden wel wat verbeterd de afgelopen jaren, maar ik moet nu iedere keer dat hele proces doorlopen. Ik vul alle klachtenformulieren in. En daarna block ik zelf die profielen en verwijder ik de berichten.'

Hoe zit het met Youtube?

'Dat is nog erger dan Facebook. Bij Facebook moet je nog enige informatie over jezelf verschaffen als je een profiel aanmaakt, bij Youtube kun je je verstoppen. Je kunt er alles op zetten wat je wilt. Ze hebben één of twee accounts weten te verwijderen, maar omdat de video's gewoon opnieuw geplaatst worden, blijft het doorgaan. Alles staat nog online.'

Voelt u zich in de steek gelaten door met name Youtube en Facebook?

'Ik voel me aan mijn lot overgelaten, ja.'

Wat zou u dan willen?

'Dat ze meer verantwoordelijkheid nemen. Dit zijn pesterijen en ik snap niet dat ze met hun regels dit soort gedrag toestaan. Alleen omdat iemand een mening heeft, hoeft diegene nog geen podium te krijgen om die mening te verkondigen. En zeker niet als het zo kwetsend en gemeen is.

'Facebook, Twitter en Youtube hebben deze megafoon gemaakt. Gaan ze die nu gewoon aan iedereen geven? En als die megafoon gebruikt wordt om gevaarlijke meningen te verkondigen ten koste van mensen die hun kind hebben verloren, staan ze dat toe? Laten ze dat lijden gewoon voortduren?'

Het begint al wat te schemeren. Voor de uitcheckbalie van de bibliotheek staan ouders en kinderen met hun stapeltjes boeken in de rij. Wheeler kijkt even op.

'Ik zou graag willen dat Youtube ervoor zorgt dat er bepaalde gedragsregels worden nageleefd. Wat is acceptabel en wat niet? Laten we beter met elkaar afspreken waar de grens ligt en ervoor zorgen dat dit niet meer kan gebeuren.'

Dan staat hij op. Hij heeft zijn zondagmiddag vrijgemaakt voor dit gesprek, maar hij moet nu terug naar zijn gezin. Bij het afscheid zegt hij: 'Wat ik het meest aan Ben mis, zijn z'n grapjes en z'n lach. Hij was zo slim. Soms loop ik door het dorp en zie ik klasgenoten van hem die het overleefd hebben. Die zijn nu 11. Ze zijn al zo groot...'

'Facebook, Twitter en Youtube hebben deze megafoon gemaakt. Gaan ze die nu gewoon aan iedereen geven?' Foto Bart Heynen / de Volkskrant

Reacties Youtube, Facebook en Twitter

Youtube vraagt in een eerste reactie een aantal voorbeelden van kwetsende video's te sturen. Een dag later laat het bedrijf weten deze video's te hebben verwijderd. Youtube stelt 'zeer begaan te zijn met de nabestaanden die dit vreselijke verlies hebben geleden. We onderkennen de lastige kwesties die door hen naar voren zijn gebracht. Dat is ook de reden dat we afgelopen zomer de toepassing van de richtlijnen omtrent misbruik hebben bijgewerkt. Dat resulteerde in de verwijdering van honderden van dit soort video's. We zullen dit blijven doen.'

Facebook laat weten: 'We willen ruimte geven aan ideeën en zelfexpressie aanmoedigen. Tegelijkertijd is het voor ons essentieel dat mensen zich altijd welkom en veilig voelen op ons platform. Daarom hebben we enkele richtlijnen opgesteld om duidelijk te maken welke inhoud wel en niet oké is. Als een Facebookgebruiker content ziet die als aanstootgevend wordt ervaren, kan hij of zij dit altijd bij ons melden. Er staat 24 uur per dag een team klaar om te beoordelen of de gemelde content in strijd is met de opgestelde richtlijnen.' Maar de afweging - wat is precies haatdragend taalgebruik en wanneer gaat het te ver - is soms lastig te maken, zegt Facebook.

Twitter stelt: 'Pesten en intimidatie zijn verboden op Twitter. Gebruikers kunnen accounts blokkeren en 'muten' en content aan de supportteams rapporteren. Veiligheid is onze hoogste prioriteit. Aan ons gerapporteerde accounts met beledigend gedrag worden permanent afgesloten.'

Meer over