DE WEEK IN WETENSCHAPtonie mudde

Wetenschappers publiceren razendsnel extreem veel corona-onderzoeken. Houdt iemand de kwaliteit nog in de gaten?

Niet alleen het aantal coronabesmettingen nam de afgelopen maanden epidemische vormen aan, het aantal studies over het nieuwe virus vertoonde een vergelijkbaar patroon. Volgens een recente schatting in het wetenschappelijk tijdschrift Science verschenen er sinds januari ruim 23 duizend onderzoeksartikelen over covid-19 en verdubbelt dat aantal elke twintig dagen.

De Nederlandse viroloog Marion Koopmans grapt op twitter al dat er een intelligente lockdown nodig is om de epidemie aan coronastudies in te dammen, met testen, tracken en containen. 

Aan de ene kant is het een zegen dat wetenschappers zo massaal op het nieuwe virus duiken. De hele wereld snakt immers naar antwoorden op vragen als ‘welke vaccins en medicijnen beschermen ertegen?’ Het is nu cruciaal dat wetenschappers hun studies  snel publiceren zodat collega’s elders op de wereld daarvan kunnen leren. 

Maar al dat snelle publiceren is niet zonder risico’s, kunt u lezen in het artikel van wetenschapsjournalist Ronald VeldhuizenRetraction Watch, een organisatie die schrijft over teruggetrokken of anderszins dubieuze studies, begint het al druk te krijgen met covid-19. Zo trok de uitgever van Practical Preventive Medicine een studie terug waaruit zou blijken dat buspassagiers elkaar over liefst 4,5 meter besmetten, en dat iemand zelfs besmet raakte een half uur nadat de geïnfecteerde uit de bus was gestapt.

Wat er mis is met de studie, schrijft de uitgever helaas niet. Maar ondertussen is het wel typisch zo’n onderzoek dat als een lopend vuurtje over sociale media ging. In de coronacrisis kan een voorzichtig verkennend of rammelend onderzoek grote gevolgen hebben in de praktijk. Zo zei de Amerikaanse president Trump deze week dat hij preventief hydroxychloroquine slikt tegen het virus. De wetenschappelijke consensus is dat er geen bewijs is dat dit antimalariamiddel tegen covid-19 werkt. Wel staat vast dat je er hartritmestoornissen van kunt krijgen. 

De roep om een medicijn tegen corona is zo groot dat kleinschalige studies al snel juichend op het podium worden getrokken. Maar kijk onder de motorkap van zo’n onderzoek en het krioelt er van de aannamen en onzekerheden. Dan blijkt bijvoorbeeld dat het middel alleen nog succesvol is in een petrischaaltje. Of dat patiënten weliswaar opknapten na het gebruik van medicijn X, maar dat een controlegroep ontbrak, waardoor natuurlijk herstel net zo goed de oorzaak kan zijn.

Paul P. Glasziou, een hoogleraar evidence-based medicine, schatte vorige week in British Medical Journal dat vóór de coronacrisis al 85 procent van alle wetenschappelijke studies beschouwd kon worden als ‘rommel’, bijvoorbeeld wegens een slechte vraagstelling of een slecht studie-ontwerp. De coronacrisis versterkt dit soort problemen volgens hem, onder meer door de tijdsdruk.

Een belangrijke bijsluiter voor wie bij het zien van onheilspellende of juist geruststellende onderzoeksresultaten de neiging voelt dit driftig door te twitteren, met opdringerige wijsvingertjes die uitstralen ‘opletten allemaal, zo zit het en niet anders’. Een dag later kan de coronawetenschap er weer anders uitzien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden