Wetenschappers ontdekken dubbelster met vreemde planeet-vormende schijven

Uit waarnemingen met de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) blijkt dat de planeet-vormende gasschijven rond de jonge sterren van de dubbelster HK Tauri niet dezelfde oriëntatie hebben. Deze ontdekking kan helpen verklaren waarom veel exoplaneten - anders dan de planeten in ons zonnestelsel - in een sterk hellende baan om hun moederster draaien. Dat schrijven wetenschappers morgen in het nieuwste nummer van tijdschrift Nature.

Artist's impression van de twee protoplanetaire schijven rond de jonge sterren van het dubbelstersysteem HK Tauri, die niet dezelfde oriëntatie hebben. Beeld R. Hurt (NASA/JPL-Caltech/IPAC)
Artist's impression van de twee protoplanetaire schijven rond de jonge sterren van het dubbelstersysteem HK Tauri, die niet dezelfde oriëntatie hebben.Beeld R. Hurt (NASA/JPL-Caltech/IPAC)

De twee sterren van het HK Tauri-stelsel, dat zich op een afstand van ongeveer 450 lichtjaar in het sterrenbeeld Stier bevindt, zijn minder dan vijf miljoen jaar oud. Hun onderlinge afstand is ongeveer 58 miljard kilometer - dertien keer de afstand zon-Neptunus.

De zwakkere van de twee, HK Tauri B, is omgeven door een protoplanetaire schijf die we van opzij zien en die het zicht op zijn ster ontneemt. Omdat de gloed van de ster onderdrukt wordt, kunnen astronomen de schijf gemakkelijk waarnemen op zichtbare of nabij-infrarode golflengten.

Ook de andere ster, HK Tauri A, heeft een schijf, maar deze schermt het sterlicht niet af. Hierdoor verbleekt hij bij het felle licht van de ster. Maar op golflengten van ongeveer een millimeter, zoals ALMA die detecteert, straalt hij helder.

Hoek van minstens zestig graden
Uit de ALMA-waarnemingen blijkt dat de schijf rond HK Tauri A een hoek van minstens zestig graden maakt met die rond de andere ster. Dat betekent dat minstens één van de schijven niet in hetzelfde vlak ligt als de omloopbanen van de twee sterren. En dat kan het planeetvormingsproces bij de beide sterren sterk beïnvloeden.

Als twee sterren en hun schijven zich niet allemaal in hetzelfde vlak bevinden, zal de zwaartekrachtsaantrekking van de ene ster de schijf van de andere ster (en vice versa) zodanig verstoren dat deze gaat schommelen. Ook zal een planeet die zich in een van deze schijven bevindt door de andere ster worden verstoord, waardoor zijn baan schuin komt te staan en vervormt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden