Wetenschappers enthousiast over Nederlands ruimte-instrument dat luchtvervuiling in ongekend detail meet

'Bij Tropomi ging alles in een keer goed'

Wetenschappers zijn enthousiast over de beelden van het nieuwe Nederlandse ruimte-instrument Tropomi. Dit instrument, aan boord van de onlangs gelanceerde Europese aardobservatiesatelliet Sentinel-5 Precursor, meet wereldwijd luchtvervuiling als stikstofdioxide, zwaveldioxide en koolmonoxide in ongekend detail.

Satelliet Sentinel 5p tijdens de mediapresentatie van de Europese (ESA) met in het hart het Nederlandse ruimte-instrument Tropomi. Beeld anp

Sinds enkele weken is de belangrijkste apparatuur opgestart en zendt Tropomi beelden naar aarde. Vrijdagochtend werden de eerste beelden naar buiten gebracht. 'Ik ben super blij met de eerste resultaten', zegt Pieternel Levelt, hoofd satellietwaarneming bij het KNMI, hoogleraar aan de TU Delft en onder meer betrokken bij de ontwikkeling van het onderdeel dat stikstofdioxide meet. 'We kunnen nu de pluimen zien van grote steden als Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen.'

Ook veel kleine zogenoemde puntbronnen zijn nu zichtbaar. Doordat Tropomi dagelijks veertien banen rond de aarde trekt, wordt de planeet elke 24 uur compleet in beeld gebracht. 'We zien nu bronnen van stikstofdioxide in India die nog nooit eerder in beeld zijn geweest.' Met de twintig miljoen dagelijkse metingen kunnen nu betere 'weersvoorspellingen' voor vervuiling worden gedaan, zegt Levelt. Bovendien wordt nu ook in groot detail gemeten op locaties waar nauwelijks meetstations zijn, zoals in veel Aziatische regio's.

'We kunnen hierdoor niet alleen beter voorspellen waar vervuiling zal optreden, maar we kunnen ook zien of eventuele maatregelen op de grond effect hebben', zegt VU-hoogleraar Ilse Aben. De onderzoeker is bij ruimteonderzoeksinstituut SRON betrokken bij het onderdeel van Tropomi dat koolmonoxide meet.

De beelden zijn van een verbluffende kwaliteit, zeggen beide onderzoekers. Bovendien zit slechts drie uur tijd tussen het moment van de opname en het tijdstip waarop de wetenschappers de data tot hun beschikking hebben. Aben: 'Ik zie nu al na een dag koolmonoxidepluimen waar we vroeger jaren data voor moesten verzamelen.'

Zowel stikstofdioxide als koolmonoxide ontstaan bij verbrandingsprocessen en zijn belangrijke indicatoren voor luchtvervuiling. Doordat stikstofdioxide relatief snel - al na enkele uren- verdwijnt, kunnen metingen worden gebruikt om bronnen op te sporen. 'Doordat we dagelijks beelden van de hele aarde ontvangen, kun je als het ware de film terugdraaien, terug de schoorsteen in', zegt Levelt. 'Zo kunnen we terugrekenen waar deze vorm van vervuiling ontstaat.'

Koolmonoxide blijft enkele maanden bestaan en vermengt zich daardoor meer in de atmosfeer. Dit gas geeft een goede indicatie van regio's waar problemen met luchtvervuiling groot zijn. 'Met name in India blijken de concentraties erg hoog', zegt Aben. Met name in het noorden, waar boeren aan het eind van het oogstseizoen veel landbouwrestanten verbranden, zat de afgelopen weken veel koolmonoxide en andere vervuiling in de lucht. Ook de Italiaanse Povlakte is berucht: doordat het gebied is omzoomd door bergketens, blijft vuile lucht vaak hangen.

Een foto die Tropomi heeft gemaakt in het eerste uur nadat het instrument is ingeschakeld. Op de kaart is de hoeveelheid stikstofdioxide te zien. Duidelijk zichtbaar zijn pluimen boven Brussel, Antwerken, den haag en Amsterdam te zien. Ook in het Roergebied is een flinke pluim stikstofdioxide te zien. Tropomi brengt degelijks de hele aarde in beeld in een resolutie van ongeveer zeven bij zeven kilometer.

'Het zijn eerste beelden', zegt Aben, 'dus we moeten nog voorzichtig zijn met interpreteren.' De komende weken gaan onderzoekers van het KNMI en SRON hun instrumenten ijken door data afkomstig van Tropomi te vergelijken met metingen op de grond.

'Ik stond wel even te juichen toen de eerste meting binnen kwam', zegt Levelt. 'Vaak zijn er maanden nodig om alles goed in te stellen, maar hier was het in een keer goed. Alsof je bij de geboorte een apgarscore van tien krijgt en het kind meteen kan lopen.'

Luchtvervuiling boven India. In grote delen van het land is sprake van ernstige vervuiling.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.