Maaike Kroon, `Wetenschapstalent 2015', gaat naar Abu Dhabi
Maaike Kroon, `Wetenschapstalent 2015', gaat naar Abu Dhabi © Marcel van den Bergh

Wetenschap vreest uittocht toptalent naar buitenland

Buitenland biedt meer mogelijkheden en meer geld

Nederland dreigt achterop te raken in de slag om de topwetenschappers. Door het wegvallen van extra potjes zoals de aardgasopbrengsten en door de loodzware concurrentie om onderzoeksgeld van de overheid, dreigen talentvolle wetenschappers weg te lopen naar het buitenland.

Maaike Kroon
Maaike Kroon, hoogleraar scheidingstechnologie aan de Technische Universiteit Eindhoven, werd afgelopen weekend tot Wetenschapstalent 2015 benoemd. Nu vertrekt ze naar Abu Dhabi. Lees hier het interview.

Dat zegt rector Frank Baaijens van de Technische Universiteit Eindhoven, nu een van de paradepaardjes van zijn universiteit opstapt naar Abu Dhabi. Scheidingstechnologe en 'supertalent' Maaike Kroon, die vorige week nog door de lezers van het tijdschrift New Scientist NL werd uitgeroepen tot 'Wetenschapstalent 2015', gaat werken aan de jonge universiteit van Abu Dhabi. Een gevoelige klap die niet op zichzelf staat, zegt Baaijens: 'Ik weet uit mijn omgeving dat er aan talentvolle mensen wordt getrokken. We maken ons daarover grote zorgen. We blijken maar beperkt in staat toptalenten duurzaam aan ons te binden.'

'Dit is meer dan een incident', vindt ook Frank den Hollander van de bèta-adviesraad van wetenschapsacademie KNAW. De wiskundige kent 'zo al vijf gevallen' van topwetenschappers die dreigen te vertrekken of al weg zijn. 'Dit onderwerp leeft bij de KNAW zeer. Nederland is een fantastisch wetenschapsland, maar het buitenland is ook hard gegroeid. Wij zien jonge mensen die tot de absolute top behoren en die zeggen: ik kan in het buitenland een hele groep opzetten.' Dat zijn er weliswaar 'geen honderden', zegt hij. Maar het probleem is wel dermate urgent dat de Akademie overweegt een formeel advies op te stellen hoe ermee om te gaan.

De zorg om een uittocht van knappe koppen klinkt de laatste tijd van meer kanten. Zo pleitten de raden van toezicht van de universiteiten eerder deze maand bij monde van Job Cohen van de Wageningen Universiteit voor een versoepeling van de balkenendenorm voor uitzonderlijke toppers. Ook de universiteitenvereniging VSNU lobbyt daarvoor.

Meer middelen

Zeker bij jonge mensen gaat het meer om de inhoud dan om een hoog salaris

Marian Thunnissen (HU), gespecialiseerd in talentbeleid

Baaijens denkt er meer nodig is dan hogere lonen: zo ziet hij om zich heen wetenschappers die 'gedesillusioneerd raken' van het voortdurende onderzoekssubsidie aanvragen. 'Als we als land de ambitie hebben om in de Champions League van de wetenschap mee te draaien, moeten er gewoon meer middelen tegenover staan', vindt hij.

'Het gaat ook om de onderzoeksfaciliteiten: een mooi lab, een goede infrastructuur', zegt onderzoekster Marian Thunnissen van de Hogeschool Utrecht, gespecialiseerd in talentbeleid. 'Zeker bij jonge mensen gaat het meer om de inhoud dan om een hoog salaris: kun je je werk goed doen, kun je doorgroeien?' Tijd om landelijk na te denken over de omgang met toptalenten, vindt ook zij. 'Het ligt nu te veel op het bordje van de afzonderlijke universiteiten.'

Rector Baaijens trekt de vergelijking met de Zwitserse École Polytechnique Fédérale in Lausanne (EPFL), met ongeveer evenveel studenten als zijn eigen universiteit. 'Maar wel met 600 miljoen overheidsgeld op jaarbasis, tegenover 200 miljoen bij ons. Kennelijk vindt de Zwitserse overheid dit wel een prioriteit.'

De overheid moet meer geld uitgeven om wetenschappelijk toptalent in Nederland te houden

  • 81% (2340)

    Eens

  • 19% (565)

    Oneens

2905 stemmen

Ook kansen

Ik ken signalen van buitenlandse toppers die we hebben aangetrokken en die vervolgens behoorlijk schrikken als blijkt hoe veel ze moeten doen om zelf hun geld binnen te halen

Frank den Hollander, rector Technische Universiteit Eindhoven

Het ministerie van OCW 'herkent het beeld dat er aan toptalent wordt getrokken', aldus een woordvoerder. 'Dat laat zien dat Nederlandse wetenschappers van hoge kwaliteit zijn.' Het ministerie richt de pijlen echter op de 'Nationale Wetenschapsagenda': 'Die moet ervoor zorgen dat de wetenschap aansluit bij de maatschappelijke en wetenschappelijke uitdagingen en kansen en ervoor zorgen dat Nederland een nog aantrekkelijker wetenschapsland wordt.'

Maaike Kroon werd in 2010 met gejuich binnengehaald in Eindhoven. Ze was destijds de jongste vrouwelijke hoogleraar van het land. Dat universiteiten zo graag superwetenschappers in hun gelederen willen, komt doordat ze als magneet kunnen werken op studenten en onderzoekers en op zaken zoals congressen en subsidies. Nederland trekt ook buitenlandse toptalenten aan, erkennen alle betrokkenen. Maar Den Hollander signaleert ook hier problemen: 'Ik ken signalen van buitenlandse toppers die we hebben aangetrokken en die vervolgens behoorlijk schrikken als blijkt hoe veel ze moeten doen om zelf hun geld binnen te halen.'

Thunnissen wijst er overigens op dat het vertrek van knappe koppen ook kansen biedt. 'Je kunt hun kennis en kunde ten goede benutten door met ze samen te blijven werken.' Dat beaamt ook de VSNU: 'We vinden het goed dat er een internationale markt is, en daarbij hoort dat er nu en dan Nederlands talent naar het buitenland vertrekt', aldus een zegsman. 'Zo'n Robbert Dijkgraaf die naar de VS gaat, dat straalt ook weer af op Nederland.'