Wetenschap is een stuk universeler dan 'Hamlet'

Wetenschap, schrijft de Amsterdamse fysicus Sander Bais in zijn nieuwe boek Keerpunten, is mensenwerk. Het is een methode om verhalen te ontwikkelen over onze plaats in het heelal en hoe dat zo gekomen is....

Des te treuriger is het, aldus Bais, dat wetenschap in het publieke domein betrekkelijk naar de marges is verdrongen. Verstandige mensen bekennen makkelijker dat ze niks van wiskunde begrijpen dan dat ze Shakespeare niet gelezen hebben. Terwijl wiskunde in feite universeler is dan Hamlet, meent hij.

In Keerpunten, dat is gebaseerd op een collegereeks aan zijn universiteit, de UvA, plaatst Bais de natuurwetenschappen nadrukkelijk binnen de menselijke cultuur en in de traditie van de grote scheppingsverhalen. Samenhang is daarbij zijn sleutel tot begrip: deeltjes en de kosmos, de mens en het dier, alles hangt met alles samen.

Daartoe hanteert hij buitengewoon handig een beeld dat Nobelprijswinnaar Sheldon Glashow in 1975 als eerste gebruikte: de oerslang ouroboros die zichzelf in de staart bijt. Op die slang zijn met de klok mee alle verschijnselen uit de natuurwetenschappen gerangschikt: quarks, atoomkern, atoom, molecuul, dna, cel, mens, ecosystemen, aarde, zonnestelsel, Melkweg, clusters, heelal en de oerknal die het heelal weer met de deeltjes verbindt.

En er is meer. Tegelijk vertelt de slang ook het verhaal van de schalen, die van tien tot de macht min 20 lopen tot tien tot de macht 25. Het verhaal van de vier fundamentele krachten. Van complexiteit. Van de grote theorieën. Van de evolutie. Van de samenhangen en de ultieme raadsels: wat was er voor de oerknal, wanneer begon de mens?

Keerpunten zijn voor Bais de momenten in de geschiedenis dat de delen van de slang op hun plaats vallen: de aarde is niet plat maar een bol, hij draait om de zon, de zon is een sterretje in een buitenwijk van het Melkwegstelsel, dna is de drager van onze erfelijkheid, we delen voorouders met de apen.

Voor Bais zijn die momenten van inzicht steeds momenten van zelfinzicht voor de mensheid als geheel, los van afkomst, ras en religie. Overwinningen op bekrompen bijgeloof dat ons eerder angstig maakte dan trots op wat we weten en kunnen.

Keerpunten is, hoewel veel filosofischer van aard, net zo'n juweeltje als zijn voorgangers De Wetten en De sublieme eenvoud van de relativiteit: mooie, zorgvuldige boekjes die zelfs alfa’s aan het denken zetten. En die beta’s uit de marge halen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden