West = Oost Divan

Ich denke dein, wenn mir der Sonne Schimmer..

In Quellen malt... ik denk aan jou, als van de zon de fonkeling uit de zee komt toegestraald. Ik denk aan jou, als van de maan de spiegeling in bronnen wordt herhaald... ik ben bij jou, al ben jij in de verste verte, jij bent mij zo nabij!

Dat waren Goethes woorden, uit de bundel De mooiste van Goethe.

28 augustus was het Goethes 250ste geboortedag. Goethe is een bekende naam in mijn vaderland. Als men Goethes naam noemt, noemt men ook de middeleeuwse Perzische dichter Hafez. Ook voor mij gold dat: Hafez-Goethe. Goethe-Hafez.

Lange tijd kon ik die verbinding niet begrijpen. De meester Hafez (wiens gedichtenbundel Divan in alle - ik overdrijf niet - in de woonkamers van alle Perzen te vinden is) is de dichter aller tijden. En Goethe? Ook hij is dichter aller tijden. De thema's van zijn werk komen overeen met die van Hafez. Kortom, de thema's waar de mens van toen, de mens van nu en de mens van de toekomst mee bezig is, was en zal zijn:

Wie dit niet kent:

het 'sterf' en het 'ontsta'

die is maar een droeve gast

op een duister droeve aarde.

De onrustige ziel van Goethe zocht lange tijd rust bij de Perzische poëzie en vooral bij Divan van Sjemseddin Mohammadde Hafez Shirazi.

Met die kennismaking betrad hij een nieuwe wereld: 'Ineens rook ik een geheimzinnige oosterse geur die uit de Perzische woestijnen en weilanden kwam.'

Een prent van een fantasiebezoek van Goethe aan Hafez' graf in Shiraz hangt in de afdeling Letteren van de universiteit van Teheran. Hij schreef: 'Ik kan de invloed van die grote dichter niet weerstaan, anders dan ikzelf wil ik op dezelfde manier dichten en een Divan maken.'

Ik vat een lang artikel van de Iraanse onderzoeker Shojda edin Shafa samen:

'Toen Faust gepubliceerd was, merkte Goethe dat hij de nodige rust nog niet gevonden had. Er zat iets in de diepste laag van zijn ziel wat hij nog niet kon uiten. In die tijd ontving hij een Duitse vertaling van Hafez' Divan. Hij vond wat hij zocht. De Perzische meester was erin geslaagd om met zijn poëzie dicht bij 'Het Geheim' te komen. De weg was vrij. Goethe begon om het onbeschrijflijke te beschrijven.'

Een paar jaar later kwam er een bundel van Goethe uit: West = östlicher Divan.

Het Arabische schriftteken van de kopergravure die eens in een vitrine in de universiteit van Shiraz lag, luidde: Aldivan alshargije. Almoallef algarbije... de gedichtenbundel uit het Oosten door de westelijke auteur.

Goethes Divan is zo diep als Faust, maar met een geheimzinnige onweerstaanbare oosterse geur.

West = österlicher Divan heeft twaalf hoofdstukken die allemaal aan de oude Perzische verhalen ontleend zijn, zoals: Zoleeganamé. Saginamé. Parsinamé. Hafeznamé.

De afgelopen week zocht ik tevergeefs naar een Nederlandse vertaling van dat boek. Ik wilde de lezers een beetje van die oosterse geur laten ruiken.

Hier toch een half gedicht, hoewel het niet echt ruikt:

Ik voel niet langer mij omslo

ten

door het duister van de nacht

En mij jaagt opnieuw de

hartstocht

voort naar nieuwe liefdes

kracht.

Geen horizon maakt mij nog

bang

ik vlieg erheen totdat ik

strand

en in het licht dat ik verlang

de

ben ik, vlinder, nu verbrand.

De komende maanden horen we meer van Goethe. Een ander keertje kom ik met een paar gedichten uit zijn Divan terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden