Werkt martelen? Dit zegt de wetenschap

Donald Trump pleit voor waterboarden

Donald Trump vindt dat het martelen van terroristen 'absoluut werkt'. Maar de wetenschap is het niet met hem eens.

Donald Trump liet zich gisteren uit over het nut van martelen. Foto ap

Waterboarden werkt, aldus Donald Trump in zijn eerste grote televisie-interview als president deze week. In de strijd tegen terrorisme is het zaak 'vuur met vuur te bestrijden', aldus Trump tegen ABC News. The New York Times publiceerde al een concept van een presidentieel decreet om zogeheten Black Sites te heropenen, waar de CIA terroristen kan ondervragen en martelen. Volgens Trump vertellen leidinggevenden van de inlichtingendiensten hem dat martelen kan helpen om cruciale informatie van terroristen te verkrijgen.

Een twijfelachtige claim, aangezien een commissie van de Amerikaanse senaat in 2014 juist uiterst kritisch oordeelde over de baten van martelen. De commissie analyseerde onder meer voorheen vertrouwelijke informatie over de jacht op Osama Bin Laden. Volgens de CIA was het martelen van een gevangene cruciaal om de koerier van Bin Laden te traceren. Maar de commissie oordeelde dat de bewuste gevangene al vanaf het begin meewerkte, en dat latere marteltechnieken zoals slaaponthouding niet bijdroegen aan het verkrijgen van belangrijke informatie.

Wetenschappelijke studies wijzen uit dat martelen juist kan leiden tot méér onbetrouwbare informatie. Zo hielden onderzoekers van the National Center for PTSD geheugenexperimenten bij ruim 180 soldaten die een ingewikkeld figuur moesten onthouden en natekenen. Bij wijze van training werden de soldaten vastgezet in een namaak-gevangenis achter de vijandelijke linies. De soldaten kregen te weinig slaap en eten, en werden ruw ondervraagd. De stress van deze behandeling leidde ertoe dat deze soldaten - vergeleken met een controlegroep -de tekening veel slechter konden reproduceren. En dat terwijl deze proefkonijnen juist oprecht hun best deden zo goed mogelijke informatie uit hun geheugen op te graven. De onderzoekers schrijven in Biological Psychiatry dat de tekenstrategie van de gestresste proefpersonen ging lijken op die van jonge kinderen, die 'wel de bomen zien, maar niet het bos'.

De Ierse hoogleraar neurowetenschappen Shane O'Mara wijst erop dat langdurige stress kan leiden tot weefselverlies in hersengebieden die belangrijk zijn voor het geheugen en het nemen van besluiten. Door marteling kunnen volgens O'Mara verdachten de grip op de werkelijkheid verliezen, en alleen al daardoor met onjuiste informatie komen. Dat de hersenschade van marteling van buitenaf niet te zien is, maakt het niet minder echt, aldus de hoogleraar in Trends in Cognitive Sciences.

Bekijk dit figuur, teken het na, en onthoud het. Teken het figuur vervolgens uit je hoofd na 1, 3 en 5 minuten. Dat was de opdracht die soldaten kregen in het 'martelexperiment' van the National Center for PTSD. Foto National Center for PTSD
A. Tekening van een soldaat op basis van zijn geheugen onder normale omstandigheden. B. Tekening van een soldaat op basis van zijn geheugen in de 'stress groep'. Foto National Center for PTSD
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.