Werkelijke oorzaken van rellen blijven onderbelicht

Jaarlijks publiceren Nederlandse wetenschappers 172 duizend onderzoeken. In deze rubriek een greep uit de ontdekkingen die bijna onopgemerkt waren gebleven.

Rellen in Amsterdam in de jaren 80. Beeld anp

Aanleiding was de dood van een 22-jarige Marokkaanse Nederlander die leed aan schizofrenie. Hij had in een politiebureau in het Amsterdamse stadsdeel Slotervaart twee agenten neergestoken, waarna hij door een van hen werd doodgeschoten. Nadat de afkomst van de overledene bekend was gemaakt, kwamen boze jongeren verhaal halen bij het bureau. Er gingen stenen door de ruiten, politieauto's werden vernield. Die avond en de daaropvolgende week gingen twintig auto's in vlammen op. De gebeurtenissen in oktober 2007 gingen de boeken in als de Slotervaartrellen.

Abdessamad Bouabid, als docent verbonden aan de Erasmus Universiteit, vergeleek die rellen met protesten in de jaren zestig, zeventig en tachtig. De onrust in het stadsdeel gebruikte hij om het verschil te beschrijven tussen de maatschappelijke reacties op ongeregeldheden van enkele decennia geleden en op recentere rellen. Zijn artikel verscheen in de European Journal of Criminology.

Je zou kunnen zeggen dat in Nederland in de rumoerige jaren zestig met zijn culturele en seksuele revolutie een verzetscultuur was ontstaan. Provo's, radicale linkse studenten, antimilitaristen, tegenstanders van kernenergie en krakers gingen de straat op. Geregeld kwam het tot botsingen met de politie. Met als climax de krakersrellen tijdens de kroning van koningin Beatrix in 1980.

'In die tijd hadden rellen een sterke politieke component', zegt Bouabid. 'Het doel van de protesten was voor iedereen duidelijk: de oorlog in Vietnam, kernenergie, woningnood.' In de jaren negentig nam de actiebereidheid af. Verzet verplaatste zich van straten en pleinen naar rechtbanken en vergadertafels.

De afgelopen twee decennia waren er ook straatrellen, maar 'de politieke component werd niet meer expliciet naar voren gebracht', aldus Bouabid. Politiek en ideologisch gemotiveerde protesten maakten plaats voor apolitieke, 'sociale' rellen. Ongeregeldheden deden zich niet meer voor op symbolische plekken als de Dam. Ze speelden zich af in achterstandswijken. Vaak ging er een incident aan vooraf, zoals in Slotervaart.

Wie?
Abdessamad Bouabid (33)
Wat is z'n specialiteit?
Criminologie
Originele titel publicatie?
Riots of the Other: An analysis of societal reactions to contemporary riots in disadvantaged neighbourhoods in the Netherlands.
Vrij vertaald?
Hoe reageren we op straatrellen?

Voor autoriteiten, politici, media, wetenschappers en de 'gewone burger' is het lastiger geworden uit te maken wie de relschoppers zijn en welke motieven ze hebben. Rellen worden vaak toegeschreven aan groepen die los worden gezien van de wijk waarin onlusten zich voordoen: criminele jongeren, voetbalhooligans, reltoeristen, Marokkaanse jongeren. De relschoppers zijn 'de Anderen'.

Rellen worden gezien als een probleem voor de samenleving en niet als een probleem dat voortkomt uit de samenleving. Armoede, werkloosheid, sociale uitsluiting en klassenverschillen worden niet of niet in eerste instantie als oorzaak aangewezen. Bouabid: 'De rellen in Slotervaart werden in verband gebracht met etniciteit en de problemen die aan deze groep worden toegeschreven: overlast, misdaad, radicalisering. Door de rellen te bestempelen als een Marokkanen-probleem worden een sociaal probleem en zijn oorzaken buiten de 'normale' Nederlandse samenleving geplaatst. De onderliggende maatschappelijke kwesties in achterstandswijken verschuiven naar de periferie van de aandacht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.