Bosbranden in Zuid-Europa, 2012.
Bosbranden in Zuid-Europa, 2012. © EPA

Wereldwijd 15 tot 35 procent minder bosbranden

Met de grote bosbranden in Portugal en Spanje nog vers in het geheugen komen onderzoekers nu met opmerkelijk nieuws: het aantal natuurbranden op aarde neemt juist af. In de periode van 1998 tot 2015 is het landoppervlak dat in vlammen opging 15 tot 35 procent gedaald. Dat is de verrassende conclusie van een internationaal onderzoeksteam, na analyse van satellietbeelden uit deze periode. Hierop is te zien waar branden hebben huisgehouden.

Hoewel de temperatuur oploopt en we vaker met droogte te kampen hebben, brandt tegenwoordig jaarlijks ongeveer 1,2 miljoen vierkante kilometer minder land af dan een kleine 20 jaar geleden - ongeveer het oppervlak van Frankrijk, Spanje en Portugal samen. Met name in de savannes is zowel het aantal branden als hun omvang gedaald, schrijven de wetenschappers in Science.

'Dat komt door de toename en intensivering van de landbouw', zegt NASA-onderzoeker Niels Andela, die het onderzoek leidde. Waar eerder nomaden rondtrokken en stukken land in de fik staken om de grond vruchtbaar en toegankelijk te maken, vestigen zich nu steeds meer mensen in dorpjes. Andela: 'En wie geïnvesteerd heeft in huizen en gewassen, zal brand eerder bestrijden dan aansteken.' Daarnaast is er meer vee, dat het lange, meest brandbare gras weg graast. Als er toch brand uitbreekt, kan het vuur zich door de fragmentatie van de savannes minder verspreiden.

Branden verwijderen op savannes struikgewas en jonge bomen, en houden daarmee de tropische graslanden open en toegankelijk

Ook in de tropische bossen van Zuid-Amerika nam het aantal branden sterk af, laten de satellietbeelden zien. De Zuid-Amerikanen steken minder vaak dan voorheen stukken bos in brand om land vrij te maken voor de landbouw. In andere gebieden, zoals delen van Canada, Brazilië en Zuid-Afrika, steeg het aantal branden wel.

Minder brand betekent minder luchtvervuiling en CO2-uitstoot, en lijkt dus goed nieuws. Maar het levert ook minder roetdeeltjes op, die de zon reflecteren en daarmee de opwarming van aarde temperen. Bovendien houden branden de savannes gezond: ze verwijderen struikgewas en jonge bomen, en houden daarmee de tropische graslanden open en toegankelijk. Diersoorten als neushoorns en leeuwen zijn afhankelijk van dit open landschapstype.

Landbeheer

De meeste klimaatmodellen houden geen rekening met landbeheer, en gaan er van uit dat er juist steeds meer natuurbranden komen. Op wereldschaal blijken veranderingen in landbeheer echter een grotere invloed op het voorkomen van branden te hebben dan de verandering van het klimaat.

Het is degelijk en relevant onderzoek, zegt Mart-Jan Schelhaas, bos- en landschapsecoloog bij Wageningen Research, die er zelf niet bij betrokken was. Schelhaas is gespecialiseerd in Europese bosbranden. 'Die zijn in de analyses nauwelijks terug te vinden', merkt hij op, 'ze tellen op wereldschaal amper mee.' In Europa spelen juist processen als ontvolking en een afname van de hoeveelheid landbouwgrond, legt Schelhaas uit. 'De remedie tegen brandgevaar is dus simpel, maar lastig in praktijk te brengen: Meer beheer!'