Klopt dit wel? winterblues

Weinig licht in de winter is ongezond en verkort de levensverwachting – Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: weinig daglicht in de winter is ongezond en zelfs dodelijk, zegt althans psycholoog Karl Ryberg.

Beeld Arie Kievit

Van wie komt die claim?

De winterblues zijn veel erger dan veel mensen denken, aldus de psycholoog Karl Ryberg in een paginagroot interview in treinkrant Metro. Door het gebrek aan daglicht zouden we ’s winters niet alleen wat somberder zijn, maar raakt ook onze biologische klok dermate ontregeld dat we er ‘ziek’ van worden. Volgens Ryberg zijn mensen ‘manisch in de zomer en depressief in de winter’ en leven ze ‘in het hoge noorden leven ook echt korter omdat ze te weinig licht krijgen’.

Klopt het?

Omdat onduidelijk is waarop Ryberg zich baseert, bellen we hem op. Hij staat achter zijn uitspraken, maar weet geen directe bronnen te noemen. Dat mensen ’s winters depressief zijn en ’s zomers manisch, noemt hij een algemeen bekend feit: ‘Iedereen weet dat’. Of mensen in het hoge noorden eerder sterven door een gebrek aan daglicht? Ryberg zegt zich daarover een groot onderzoek in de jaren negentig te herinneren, dat ooit in een Zweedse krant stond, maar omdat de uitkomsten daarvan politiek gevoelig lagen, zouden wetenschappers ze volgens hem bewust hebben genegeerd.

Hoezeer we ook zoeken en rondvragen: een studie die vroegtijdige sterfte aan een winters lichtgebrek koppelt, is er niet. ‘Onzin’, noemt VUmc-hoogleraar psychiatrie Aartjan Beekman de claim dan ook. Sterftecijfers zijn complex en hangen samen met allerlei zaken zoals leefstijl, voeding en rookgedrag. ‘Als licht al iets doet, dan is het effect heel indirect en heel klein.’ Bovendien stemt de Scandinavische levensverwachting juist optimistisch. Neem IJsland, waar de hele bevolking zo dicht tegen de poolcirkel aan woont dat de winterzon daar nauwelijks boven de horizon krabbelt. Daar zitten ze met de levensverwachting aan de top van Europa, aldus de nieuwste officiële cijfers. Regio’s boven de poolcirkel in zowel Zweden als Noorwegen doen daar weinig voor onder.

Bewijs voor de stelling dat een donkere winter mensen massaal somberder of zelfs depressief maakt, ontbreekt eveneens. Zo vond de IJslander Andres Magnusson onder 1000 landgenoten geen depressiescoreverschil tussen zomer en winter. En een onderzoek onder bijna 15 duizend Nederlanders onthulde ook geen bijzondere stemmingsproblemen tijdens donkere weersomstandigheden. ‘Dat verband is nul’, zegt de Nederlandse hoogleraar klinische psychologie Marcus Huibers van de Vrije Universiteit, die de studie uitvoerde.

Er bestaat wel zoiets als winterdepressie, maar die raakt slechts een kleine minderheid, zegt klinisch psycholoog Ybe Meesters van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), die de aandoening behandelt. Dat iedereen aan de preventieve lichttherapie moet, zoals Ryberg in feite stelt, slaat volgens Huibers dan ook ‘nergens op’.

Eindoordeel

Nee, de donkere dagen leiden niet tot massale ziekte of depressie. Bewijs dat mensen er eerder aan sterven, is er ook niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden