Weinig kans op wakker zoenen wetenschappelijke Doornroosjes

Alle moderne zoektechnieken ten spijt, zit in de wetenschappelijke literatuur toepasbare kennis die misschien wel nooit zal worden ontdekt. Dat blijkt uit een analyse door de Leidse citatieteller prof. Ton van Raan van zogeheten Doornroosje-publicaties: artikelen die na soms wel decennia vergetelheid opeens wel volop geciteerd worden.

Martijn van Calmthout
Sleeping Beauty uit 1939. Beeld HH
Sleeping Beauty uit 1939.Beeld HH

De kans op zo'n onverwacht ontwaken is echter zeer klein, laat Van Raan zien in het stuk voor tijdschrift PLOS One. Verreweg de meeste wetenschappelijke artikelen trekken of vrijwel direct aandacht van collega's, of worden zelden geciteerd en raken in de vergetelheid.

Van Raan bekeek de citatiegeschiedenis tussen 1980 en 2013 van een miljoen oude artikelen in de natuurkunde, scheikunde, technische- en computerwetenschappen en vond daarin honderden zogeheten 'schone slaapsters'. Na jarenlange sluimer werd daar plotseling toch aan gerefereerd door andere wetenschappers.

Ander werkveld

Opvallend noemt hij dat meer dan de helft van de 'schone slaapsters' ontwaakt in een ander werkveld dan waarin ze zijn gepubliceerd. De belangstelling komt opmerkelijk vaak voort uit een toepassing, hetzij als theoretische methode in een ander vak hetzij in de techniek. Zo vond Van Raan een artikel van de Utrechtse quantumfilosoof Dennis Dieks uit 1988 dat sinds 1998 opeens flink werd geciteerd, tot nu toe 300 maal, tegen 3 keer in het hele decennium daarvoor. Die opleving komt voort uit opkomende technieken eind jaren negentig om informatie met quantumalgoritmen te versleutelen. Van Raan: 'Soms is een onderzoeker zijn tijd vooruit.'

Volgens Van Raan zit er geen eenduidig verhaal in de manier waarop vergeten artikelen herleven. 'Soms is er een oudere hoogleraar in het lab die zich plotseling iets van vroeger herinnert bij een nieuwe ontwikkeling. In andere gevallen citeert een spannende auteur zijn oudere werk dat daardoor opeens alsnog in zwang komt. De kussende prins kan vele gedaanten hebben.'

Sleeping beauties

Van Raans analyse komt een week na een artikel van publicatie-onderzoekers van de Indiana University in Bloomington in Nature, die 22 miljoen artikelen doorzochten naar sleeping beauties, een term die Van Raan in 2004 al introduceerde. Zij ontwikkelden een maat voor slaapsters die zowel laat zien hoe lang iets vergeten was en hoe populair het daarna wordt.

De allerdiepste slapers blijken soms al begin vorige eeuw te zijn gepubliceerd. Anders dan Van Raan schatten de Amerikanen het aantal slaapsters veel hoger dan gedacht: circa 6,5 procent van alle publicaties.

Opmerkelijk, aldus Van Raan, is dat het percentage schone slaapsters in de loop der jaren ondanks nieuwe zoektechnieken niet wezenlijk verandert.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden