Wegen versnipperen aarde tot ecologische lapjesdeken

Wetenschappers hebben voor het eerst een wereldkaart samengesteld waarop te zien is waar de meeste wegen liggen. Tachtig procent van de aarde blijkt wegenvrij, maar de geringe omvang van deze gebieden baart zorgen.

Cor Speksnijder
Luchtfoto van de A4 ter hoogte van Beneluxplein. Beeld anp
Luchtfoto van de A4 ter hoogte van Beneluxplein.Beeld anp

Zie de sporen van de mens. Voor het eerst heeft een internationaal team van wetenschappers een wereldkaart samengesteld waarop te zien is waar de meeste wegen liggen. Zo wordt zichtbaar hoezeer de mens heeft ingegrepen in het landschap: door de aanleg van wegen is de oppervlakte van de aarde verdeeld in 600 duizend stukken.

Lees verder onder de grafiek.

Meer wegen, meer fragmentatie

Hoe groter de dichtheid van het wegennet, des te kleiner de stukken land tussen wegen. Meer wegen, meer fragmentatie. Ongeveer 80 procent van het aardoppervlak is vrij van wegen, maar van de gebieden zonder wegverbindingen is slechts 7 procent groter dan 100 vierkante kilometer. Meer dan de helft is kleiner dan 1 vierkante kilometer, schrijven de onderzoekers in Science.

De aanleg van wegen heeft grote invloed op de omgeving. Wegen gaan gepaard met ontbossing, vervuiling, lawaai, fragmentatie van flora en fauna, sterfte onder wilde dieren en de (vaak ongewenste) verspreiding van planten, dieren en micro-organismen.

Bovendien is wegenaanleg een zichzelf versterkend fenomeen: wegen vergemakkelijken de ontwikkeling van onontgonnen gebieden en maken die geschikt voor de aanleg van meer wegen. Wegverbindingen maken het mogelijk dat grondstoffen worden gewonnen in afgelegen gebieden, dat ongerepte natuur wordt veranderd in landbouwgrond.

De gevolgen voor de omgeving zijn niet overal gelijk. Sommige wegen doorkruisen gebieden met een hoge biodiversiteit, andere zijn aangelegd door streken met een lagere ecologische waarde. Eenderde van de gebieden zonder wegen heeft een beperkte ecologische waarde: weinig vegetatie en een lage biodiversiteit.

Weinig of geen wegen zijn er in droge delen van Noord-Afrika en Centraal-Azië, op toendra's (Rusland, Canada, Alaska) en in gebieden die zijn bedekt met rotsen of ijs. In tropische delen van Zuid-Amerika, Zuidoost-Azië en Afrika met een hoge biodiversiteit zijn ook nog aanzienlijke wegenvrije gebieden. Met als uitschieter het Amazonegebied.

Ook in de bossen van Noord-Amerika en het noorden van Azië liggen relatief weinig wegverbindingen. In gebieden met loofbomen of gemengd bos zijn de stukken land zonder wegen relatief klein. Europa en de Verenigde Staten hebben het dichtste wegennet en dus de sterkste versnippering.

The BR163 road, created by the Brazilian Government in 1988, cuts through the National Forest and is used for illegal logging operations and deforestation inside a protected area De BR163 in Brazilië is populair onder clandestiene houthakkers. Beeld afp
The BR163 road, created by the Brazilian Government in 1988, cuts through the National Forest and is used for illegal logging operations and deforestation inside a protected area De BR163 in Brazilië is populair onder clandestiene houthakkers.Beeld afp

Van de gebieden zonder wegen is slechts een klein deel, namelijk 9,3 procent, beschermd natuurgebied. In hun artikel in Science pleiten de onderzoekers voor uitbreiding van die bescherming. 'Beperking van de wegenaanleg in gebieden die nu nog wegenvrij zijn, is een effectieve manier om biodiversiteit te behouden en duurzaamheidsdoelstellingen te halen', stellen zij.

Bij het bepalen van de omvang van de wegenvrije gebieden gingen de wetenschappers ervan uit dat een weg aan beide zijden een strook van 1 kilometer breed heeft, waarbinnen de invloed van de weg het grootst is. Die bufferzone van in totaal 2 kilometer hebben ze 'afgetrokken' van de oppervlakte van het wegenvrij gebied.

De onderzoekers maakten gebruik van twee grote databases met geografische informatie: OpenStreetMap en gROADS. Ze bekeken ook 280 studies over de invloed van wegen op de omgeving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden