Weekmakers kunnen leiden tot lager IQ kind

Blootstelling van zwangere vrouwen aan ftalaten, veelgebruikte chemische stoffen om kunststof flexibel te maken, lijkt ernstige effecten op de intelligentie van kinderen te hebben. Kinderen van moeders die veel met de stoffen in aanraking kwamen, scoren in hun jeugdjaren meetbaar slechter op een IQ-test. Dat blijkt uit metingen bij kinderen in New York, schrijven Amerikaanse wetenschappers in Plos One.

Blootstelling van zwangere vrouwen aan ftalaten lijkt ernstige effecten op de intelligentie van kinderen te hebben. Beeld anp

Ftalaten vormen een groep chemische stoffen die als weekmaker gebruikt worden in talloze toepassingen als vloerbedekking, lijm en douchegordijnen, maar tot voor kort ook in verzorgingsproducten als deodorant en bodylotions. Doordat de stoffen niet chemisch gebonden zijn, kunnen ze loslaten en in het menselijk lichaam terechtkomen, via de mond maar ook door de huid.

Daar zouden sommige varianten een hormoonverstorende werking hebben. De gezondheidseffecten van weekmakers zijn al jaren voer voor discussie. Scoubidou-touwtjes werden in 2004 uit de handel gehaald toen bleek dat ze een hoge dosis ftalaten bevatten. De knooptouwtjes waren destijds een rage onder kinderen. Blootstelling aan de stoffen zou het concentratievermogen verminderen en kunnen leiden tot verminderde vruchtbaarheid, naast andere hormonale verstoringen, blijkt uit een overzichtsstudie.

Gebruik van de meest ter discussie staande ftalaten wordt inmiddels door de EU ingeperkt. In cosmetica en kinderspeelgoed mogen ze niet of nauwelijks meer worden gebruikt. Toch komen mensen er nog mee in aanraking, doordat ze in andere producten nog aanwezig zijn en de blootstelling na inperking maar langzaam afneemt.

Samenhang

In het nieuwe onderzoek maten de onderzoekers bij 328 zwangere vrouwen de concentratie van verschillende ftalaten in de urine. Zeven jaar later namen ze de kinderen van deze vrouwen IQ-tests af. Het IQ van de sterkst blootgestelde kinderen bleek 6 tot 7 punten lager te liggen dan dat van de minst getroffen kinderen. Daarmee lijkt blootstelling in de baarmoeder de ontwikkeling van kinderen op lange termijn te beïnvloeden.

Toch kan niet zomaar geconcludeerd worden dat ftalaten de hersens aantasten, stelt hoogleraar ontwikkelingstoxicologie Aldert Piersma van het RIVM. 'Er is wel een samenhang, maar geen causaal verband vastgesteld.' Doordat de verschillen pas na zeven jaar zijn geconstateerd, staat niet vast dat de chemische stoffen het verschil in mentale vermogens veroorzaken. Mogelijk verklaart een andere factor waarom moeders die veel met ftalaten in aanraking kwamen minder slimme kinderen hebben.

Daarnaast zou het onderzoek niet representatief zijn omdat het plaatsvond onder Dominicaanse en zwarte vrouwen uit New York. De gemeten concentraties waren echter vergelijkbaar met hoeveelheden die begin deze eeuw bij zwangere vrouwen in Rotterdam zijn geconstateerd.

Kinderen van moeders die veel met de stoffen in aanraking kwamen, scoren in hun jeugdjaren meetbaar slechter op een IQ-test. Beeld anp

Schadelijk

Hoogleraar toxicologie Martin van den Berg van de Universiteit Utrecht vindt de resultaten zorgelijk. 'De onderzoeksopzet oogt solide. Als dit voor alle mensen zou gelden, zou door ftalaten de hele IQ-verdeling opschuiven. Het aantal minder begaafden en slechtlerenden wordt dan aanzienlijk groter.' Voordat zulke verregaande conclusies kunnen worden getrokken, is vervolgonderzoek nodig. 'Maar dat kost weer jaren.'

Piersma plaatst een kanttekening. 'Dat ftalaten in grote hoeveelheden schadelijk zijn, weten we. Maar de bij de vrouwen gemeten concentraties zijn erg laag. Er zijn evenveel studies die geen effect vinden bij die hoeveelheden.'

Gevaarlijk voor zwangere vrouwen?

Volgens Aldert Piersma van het RIVM hoeven zwangere vrouwen zich weinig zorgen te maken naar aanleiding van het huidige onderzoek. 'Voor de ftalaten die onderzocht zijn is de toepassing in consumentenproducten inmiddels sterk beperkt. Metingen wijzen uit dat de blootstelling van mensen aan deze ftalaten dan ook afneemt. Daarmee wordt ook de kans op mogelijke schadelijke gezondheidseffecten steeds kleiner.'

Volgens het RIVM hoeven zwangere vrouwen zich weinig zorgen te maken. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.