INTERVIEW

'We moeten zout niet als vijand zien'

Het alsmaar zouter worden van landbouwgrond is een wereldwijd probleem waar we niet omheen kunnen. We moeten nu keihard inzetten op zilte landbouw, zegt Jelte Rozema, professor systeemecologie en zilte landbouwonderzoeker aan de Vrije Universiteit. Toch blijkt het lastig om de beweging op gang te krijgen. Rozema houdt vrijdag zijn afscheidslezing.

Jelte RozemaBeeld Robert Lagendijk

Verzilting is vooral een bekend probleem in droge landen waar veel wordt geïrrigeerd. Daar hebben we in Nederland geen last van, toch?

'Hier treedt wel degelijk verzilting op. Door de stijgende zeespiegel komt brak water landinwaarts gesijpeld. Weliswaar geeft dat vooral plaatselijk in kustgebieden en polders problemen, we moeten het toch onder ogen zien. De kennis die we hier met onze eigen zilte landbouw opdoen, kan bovendien ook elders in de wereld worden ingezet waar verzilting een grotere dreiging vormt.

'Verzilting is een mondiaal probleem. Slechts één procent van al het water op aarde is zoet, de rest is brak of zeewater. De druk op die één procent is groot, want het dient zowel als drinkwater als irrigatiewater. Zou het niet mooi zijn als we ook zouter water konden inzetten? In Nederland beseffen we niet hoe kostbaar zoet water is, want wij zitten in een luxe situatie met veel regen en een effectief waterbeheersysteem. Toch betalen boeren zich rot aan waterbelasting om continue beschikbaarheid van zoet water te kunnen garanderen, terwijl het niet altijd nodig is.'

Hoezo is dat niet altijd nodig?

'We kunnen veel meer met brak water dan we denken. Uit experimenten op Texel blijkt dat planten beter tegen zout kunnen dan we altijd aannamen. Zo blijkt dat bepaalde aardappelrassen drie keer zoveel zout aankunnen dan verondersteld. Die aardappelen zijn nu een groot succes in Pakistan, waar verzilting echt een probleem is. Ook tarwe, gerst, rucola, rogge en suikerbiet gedijen goed onder brakke omstandigheden. We gebruiken dus onnodig veel zoet water in de landbouw.

Het Zilt Proefbedrijf op Texel waar de zoutgevoeligheid van verschillende gewassen wordt getest.Beeld Salt Farm Texel

Geldt dat voor alle planten?

'Nee, veel soorten zijn wel degelijk gevoelig voor zout. Onder meer rijst, wortels en veel fruitbomen hebben zoet water nodig om goed te groeien.'

Waarom sleutelen we niet gewoon aan de genetica van die plantjes? Zo heeft de wetenschap immers ook vorstbestendige soorten voortgebracht.

'Daar wordt zeker ook aan gewerkt, maar zouttolerantie is genetisch gezien ontzettend ingewikkeld - het is in de loop van de evolutie meerdere keren los van elkaar ontstaan, waardoor er veel verschillende genen bij komen kijken die niet netjes op één chromosoom zitten. Als je één gewas ongevoelig voor zout weet te maken, betekent dat dus nog niet dat je hetzelfde trucje op andere planten kunt toepassen.'

Een wetenschappelijke uitdaging, dus.

'Ja, maar een grotere uitdaging is om de zilte landbouwbeweging landelijk op gang te krijgen. Ik roep al jaren dat we zout niet als vijand, maar als vriend moeten zien, maar dat besef dringt helaas niet door.'

Waarom dringt dat niet door?

'De zoete landbouw zit erin gebakken. Landbouwers zijn nogal traditioneel ingesteld. Het is een kwestie van: mijn familie heeft het al heel lang zo gedaan, dus kan het niet anders. Zout is taboe, het heeft van oudsher een slechte naam. Boeren vinden dat ze recht hebben op zoet water en dat de staat het maar moet leveren.'

Hoe lossen we dat op?

'We blijven ons inzetten om meer projecten van de grond te krijgen. Zo zijn er plannen om restaurants te stimuleren gebruik te maken van locale zilte landbouwproducten. Gelukkig lijkt de beweging aan populariteit te winnen - er zijn bijvoorbeeld steeds meer zaadbedrijven die hun gewassen op zouttolerantie willen laten testen. Maar het blijft een ingewikkelde kwestie waar ook politieke en economische aspecten bij komen kijken.'

Zoals?

'De markt werkt nog niet mee. Zilte landbouwprojecten zijn nog kleinschalig, en daarom duur. Wie koopt er nou zilte aardappeltjes die drie keer zo duur zijn als de gewone aardappelen? Daarom moeten we de zilte landbouw flink opschalen. Pas dan kan het een vast plekje in de markt veroveren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden