'We denken: mijn vrouw scheidt het afval al, dus ik mag de auto nemen'

Wie een niet-duurzame keuze wil maken, zoekt naar compensatie in eerder verantwoord gedrag. Want uiteindelijk wil iedereen zich een goed mens kunnen voelen.

Ianthe Sahadat
Afval scheiden op het strand van Scheveningen. Beeld ANP
Afval scheiden op het strand van Scheveningen.Beeld ANP

Als we een spaarlamp hebben gekocht, mogen we daarna met de auto naar het werk. Want met eerder milieuvriendelijk gedrag rechtvaardig je minder milieubewust gedrag, is de gedachte. Communicatiewetenschapper Marijn Meijers promoveert deze week op het goedpraten van niet-duurzaam gedrag.

undefined

Waarom zouden we milieu-onvriendelijke keuzes überhaupt rechtvaardigen?

'Omdat blijkt dat we milieuvriendelijk gedrag vaak als iets goeds zien en mensen zien zichzelf ook graag als een goed persoon. Als we dus milieu-onvriendelijke keuzes willen maken, zoals lang onder de warme douche staan of goedkope maar niet-biologische kleding kopen, hebben we een rechtvaardiging nodig en krijg je gedachtes als: ik heb al een duurzame banaan gekocht, laat die duurzame kip maar zitten. Het is te vergelijken met het goedpraten van niet sporten omdat het regent of een koekje nemen omdat het weekend is.'

Marijn Meijers Beeld -
Marijn MeijersBeeld -

U stelt: duurzaamheid komt maar niet van de grond, terwijl iedereen aangeeft het belangrijk te vinden. Hoe komt dat?

'Omdat het in grote lijnen duurder is, minder comfortabel (auto versus trein) en het meer moeite kost (alle vuilnis in een zak of afval scheiden). Ook zijn de effecten van milieuvriendelijk gedrag vaak pas waarneembaar op de lange termijn en weet je pas zeker dat het zoden aan de dijk zet als grote groepen mensen het doen. Dat maakt het voor mensen lastig zich langdurig duurzaam te gedragen, ook al vinden ze het best belangrijk.'

Waren het persoonlijke dilemma's die ten grondslag lagen aan de onderwerpkeuze?

'Nou, ik herken het zeker. Maar ik kwam op het idee door het licensing-effect, een term uit de sociale psychologie. Uit eerder onderzoek blijkt dat eerder moreel gedrag een rechtvaardiging kan zijn voor minder moreel gedrag. Mannen die zeggen dat vrouwen capabele werknemers zijn, vertonen bijvoorbeeld seksistischer gedrag en mensen die op Obama stemden konden zich daarna racistischer opstellen - ze hadden tenslotte voor een gekleurde president gekozen. Ik wilde uitzoeken of dit soort rechtvaardigingsgedrag ook op het gebied van duurzaamheidskeuzes bestaat.'

En wat bleek?

'We hebben mensen gevraagd of zij meededen aan een actie van een goed doel en we hebben een fictieve website voor duurzame en niet-duurzame kleding gemaakt om te kijken wanneer iemand welke keuzes maakt. Wat blijkt: na een donatie vonden mensen inderdaad dat ze het verdiend hadden om een milieu-onvriendelijke keuze te maken. Daarbij kan zelfs het gedrag van een naaste een rol spelen. De gedachte is dan: mijn vrouw scheidt het afval, dus ik kan de auto naar mijn werk nemen.'

Zijn er dan geen mensen die consequent milieubewust handelen?

'Jawel, net zoals je mensen hebt die zich over het algemeen moreel of sociaal opstellen in lijn met hun eerdere gedrag, heb je ook mensen die zich algemeen milieubewust opstellen - mensen met een milieubewuste identiteit. Voor hen is milieubewustheid een label of etiket, zij zien zichzelf als een milieubewust persoon, niet als iemand die soms milieubewust gedrag vertoont. Zij rechtvaardigen hun milieu-onvriendelijk gedrag dan ook niet, maar gedragen zich langdurig milieuvriendelijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden