INTERVIEW

'We blijven een organisatie van wetenschappers'

Wetenschapsorganisatie NWO krijgt een andere structuur. Met een machtiger bestuur met meer actieve onderzoekers.

Beeld Veronique Smedts000

November vorig jaar schreef de club van winnaars van een Spinozapremie nog een brandbrief dat de Nederlandse Organisatie van Wetenschappelijk Onderzoek, NWO, toch echt van de wetenschappers zélf moest blijven en niet van de politiek. Plannen om de organisatie in Den Haag, die jaarlijks in strenge competitie 650 miljoen verdeelt over onderzoekers, een machtig centraal bestuur te geven, baarden menig winnaar van een 'Nederlandse Nobelprijs' grote zorgen.

Maar de kou, zegt NWO-voorzitter Jos Engelen, is stellig uit de lucht. 'Ik zal niet verhullen dat ik me wel zorgen maakte over de negatieve toon. Maar er is heel snel een oplossing gevonden die aan alle partijen recht doet. In drie vergaderingen waren we er uit.'

Dinsdag stuurde staatssecretaris Dekker (Wetenschap) de notitie over de NWO nieuwe stijl naar de Kamer. Over een jaar moet de wetenschappelijke geldverdeler in aangepaste vorm functioneren. Er wordt gereorganiseerd, maar er vallen geen ontslagen. 'Integendeel, ik zie onze taken vooral groeien', zegt Engelen.

De oplossing, blijkt uit het stuk, is even simpel als doeltreffend. De NWO wordt inderdaad een centraal geleide organisatie, zoals eerdere kabinetten al eisten. De huidige wetenschapsgebieden worden geclusterd tot vier domeinen (bèta-, technische, geestes- en medische wetenschap) en de centrale raad van bestuur is de baas.

Maar daar staat tegenover dat in dat bestuur ook vier actieve wetenschappers plaatsnemen, de voorzitters van de domeinen. 'Daarmee is niet alleen de aansluiting van de wetenschap naar het bestuur gegarandeerd', zegt Engelen. 'Bovendien krijgen de wetenschapsdomeinen zeggenschap over het brede NWO-beleid. Die personele unie bleek precies de vrees over de centralisatie weg te nemen.'

De nieuwe centrale structuur van NWO vormt een onderdeel van de Wetenschapsvisie van het kabinet, waarin wordt gehamerd op meer maatschappelijke betrokkenheid van de wetenschap, ook richting bedrijfsleven. De vrees in academische kring dat het bedrijfsleven daarbij rechtstreeks aan tafel zou zitten in het NWO-bestuur, is niet aan de orde.

Bedrijven en andere maatschappelijke partijen krijgen een plek in een raad van advies, die het bestuur bijstaat. 'Gevraagd en ongevraagd, en steeds om te voorkomen dat de NWO een in zichzelf gekeerde organisatie zou kunnen worden', zegt Engelen.

Critici vreesden dat het vrije onderzoek in het gedrang zou komen.

'Er is altijd spanning tussen vrije wetenschap en maatschappelijke interesses, maar daar is straks juist iedereen bij. Het beeld was dat we een soort universiteit met een klein en machtig college van bestuur zouden worden, dat desnoods zijn eigen gang zou kunnen gaan. Maar de wetenschappelijke domeinen krijgen juist bredere invloed. en ik ben blij dat de staatssecretaris dat heeft onderkend.'

Er komt een raad van toezicht boven het bestuur. Wie zitten daarin?

'Vijf door de minister van OCW benoemde leden, uit zowel wetenschap als maatschappij. Andere ministeries als Economische Zaken en VWS dragen twee leden voor.'

Is NWO dan nog wel echt van de wetenschappers als u nu denkt?

'Er staat tegenover dat wetenschappers veel meer dan nu een collegiaal bestuur vormen. Tot nog toe was die invloed veel indirecter.'

Heeft de reorganisatie gevolgen voor het huidige bestuur?

'Er komt een nieuw algemeen bestuur, dat zeker. Maar wat de gevolgen zijn voor de mannetjes en vrouwtjes, is nu niet belangrijk.'

En u zelf, als voorzitter?

'Zoals de Fransen zeggen: on verra. We hebben de zaak tot hier gebracht, en in goed overleg. Dat is de hoofdzaak.'

Reactie Peter Hagoort

Peter Hagoort, vereniging Spinozaprijswinnaars: 'Onze vrees was dat alle wetenschapsgebieden bij NWO op één hoop zouden worden gegooid, ongeacht onderzoekstradities en expertise, en dat de wetenschappers alleen een adviserende rol kregen aan het bestuur. Maar er blijven domeinen, en er zitten vier onderzoekers in het bestuur. Nu nog meer geld, en het komt goed.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden