Wc-geluiden

Het had wat voeten in de aarde, maar het lukte Ans Hekkenberg uiteindelijk toch een wc-rolletjes-AM-radio te maken.

Beeld Bier en Brood

Voordat ik aan dit project begon, betekende 'AM-radio' voor mij niets anders dan 'datgene wat ik blijkbaar ontvang als ik die AM/FM-knop op de radio omzet'. Net als bij menig ander gebeurde dat bij mij nooit.

AM is een ouderwetser en minder helder radiosignaal. Maar AM heeft een groot voordeel: je kunt zelf een AM-radio maken die zonder batterijen werkt. Er zijn op internet instructies te vinden, maar die beginnen veelal met 'koop bouwpakket X'. Uitdagender is om zo veel mogelijk huis-tuin-en-keukenspul te gebruiken.

De AM-radio heeft een antenne, spoel, condensator, diode en oortelefoon. De eerste is een lange kabel. Wanneer radiogolven de antenne raken, gaat er lading stromen. Dit elektrische signaal gaan we omzetten in geluid.

De volgende onderdelen, de condensator en de spoel, vangen radiofrequenties op. De condensator is een batterij: hij kan lading opslaan. De lading stuurt hij via de spoel naar de andere condensatorzijde. Vervolgens loopt de lading via dezelfde weg terug. De frequentie waarmee de lading heen en weer schommelt, bepaalt welke radiozender je hoort. Door een contactpunt over de spoel te bewegen, kunnen we straks kiezen welke spoellengte we gebruiken. Zo kunnen we verschillende radiofrequenties ontvangen en dus verschillende stations.

Stap 1

De spoel maak je door een wikkeldraad ongeveer 90 keer om een buis te draaien. Ik koos voor de buis die iedereen in huis heeft: een leeg wc-rolletje. Negentig windingen zijn genoeg om de juiste frequenties op te vangen. Een tweede spoel, van 25 wikkelingen, filtert ruis. Deze spoel vangt ongewenste frequenties op, buiten het zendgebied van de radio, en stuurt ze via een koperdraad de aarde in.

Beeld Bier en Brood

Stap 2

Ook de condensator bouwen we zelf. Knip twee vierkante stukken aluminiumfolie af, plak een op een lege keukenrol en de ander op een vel papier. Rol het papier op zodat het om de keukenrol past. Schuif het papier over de rol met de papierkant naar binnen, zodat de aluminiumvlakken elkaar niet raken. Klaar is de condensator.


De diode 'maakt' het audiosignaal. Het antennesignaal bevat positieve en negatieve golfpieken. Als je die direct naar je oortelefoon stuurt, zouden de negatieve en positieve elkaar tenietdoen. Omdat de diode in slechts één richting stroom geleidt, laat hij alleen positieve pieken door. Dat levert dus een signaal op dat de oortelefoon kan weergeven. Een geschikte diode (typenummer 1N34) is gemaakt van germanium.


Het laatste onderdeel is het kristaloortelefoontje. Gewone oortjes of boxen zijn niet gevoelig genoeg voor de zwakke signalen van deze radio. De kristaloortelefoon, voor zo'n 2 euro te koop bij elektronicazaken, is dat wel.

Stap 3

Nu kun je de radio bouwen door het schema te volgen. Maak de antenne vast aan het begin van de 25-wikkelingenspoel. Het uiteinde van deze spoel en het uiteinde van de 90-wikkelingenspoel kun je aarden door de draad vast te maken aan bijvoorbeeld een metalen regenpijp. Het andere uiteinde van de lange spoel koppelen we aan de kant van de diode zonder streepje. Het vaste uiteinde van de condensator bevestig je aan hetzelfde punt, het schuifbare uiteinde moet worden geaard. Ten slotte sluit je de twee kabels van de oortelefoon aan: aan de gestreepte diodezijde en aan de aarde.

Stap 4

Om de frequentie te tunen, neem je een stugge ijzeren draad (bijvoorbeeld een kleerhangerdraad). Deze monteer je zodat hij over de spoeldraad schuift. Het draaipunt wordt geaard. De spoeldraad is geïsoleerd, dus waar de kleerhanger de spoel raakt, moeten we de isolatie verwijderen.

Vol goede moed zette ik mijn radio op het balkon op de vierde verdieping, en gooide ik de 5 meter lange antenne naar beneden. Tot ergernis van mijn nukkige onderbuurman, die plots een antennedraad voor zijn balkon zag verschijnen. Na een korte uitleg ('excuses, maar dit is een essentieel onderdeel van mijn wc-rol-radio'), ging ik met de kleerhangerdraad op zoek naar een signaal. Het resultaat: ruis.

Stap 5

Ik probeerde mijn radio te verbeteren. Ik klauterde, ondanks het protest van mijn vriend, zo hoog mogelijk op het balkon om de antenne hoger te bevestigen. Ik plakte mijn vingers af met isolatietape om zelf geen stoorzender te zijn. Uiteindelijk besloot ik een weerstandje (47 k¿) te monteren tussen de oortelefoondraden. Terwijl ik prutste, hoorde ik plots stemmen. Hebbes! Radio!


Wat gaf nou de doorslag? De aarde. Het contactpunt met de regenpijp bleek niet voldoende. Door na mijn klauterpartij weer met blote voeten op de grond te staan, leverde mijn lijf wél de aarde die de radiocomponenten nodig hadden. Een middag prutsen was me bespaard gebleven als ik wat eerder mijn sokken had uitgedaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden