INTERVIEWDiederik van de Beek

Wat we kunnen leren van bloed en urine van covid-19-patiënten

Bloed, urine, poep en andere lichaamsstoffen van coronapatiënten bevatten kennis over covid-19.  Sinds de allereerste coronapatiënten werden opgenomen in het Amsterdam UMC verzamelen infectieneuroloog Diederik van de Beek en zijn collega’s zulke lichaamsstoffen in de eerste covid-19-biobank van Nederland.

Diederik van de Beek, oprichter van de covid-19-biobank in het Amsterdam UMC. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Corona is zó’n nieuwe ziekte dat we er nog extreem weinig over weten, stelt Van de Beek: ‘Hoe kan het dat de ene patiënt hooguit last heeft van een kuchje, terwijl de ander er dood aan gaat?’ Het antwoord op die vraag zou besloten moeten liggen in de lichaamsstoffen van coronapatiënten.

Omdat de vroegste medische gegevens over corona vanuit China Van de Beek deden denken aan sommige kenmerken van hersenvliesontsteking, zijn eigen specialisme, lanceerde hij al op 20 maart het voorstel voor een speciale covid-19-biobank. Daarin worden - behalve allerlei medische gegevens over elke patiënt -monsters van deze lichaamsstoffen opgeslagen. Razendsnel, binnen een paar dagen, kreeg Van de Beek toestemming van de biobanktoetsingscommissie en kon zijn team beginnen met inzamelen. Inmiddels liggen er 44.000 monsters van lichaamsstoffen afkomstig van 815 patiënten in de vriezer.

Hoe komt u aan die monsters?

‘Bij covid-patiënten die op de Intensive Care liggen, wordt drie keer per dag bloed afgenomen om te meten hoe ze eraan toe zijn; bij coronapatiënten op de gewone verpleegafdeling is dat minder vaak. Na de reguliere onderzoeken aan dat bloed blijven er altijd resten over in de gebruikte buisjes. Die buisjes gaan nu naar deze biobank. Urine en poep worden in het ziekenhuis om allerlei redenen opgevangen en getest; ook daarvan krijgen wij nu samples.’

Wat wilt u leren van deze lichaamsstoffen?

‘Een biobank verzamelt samples zónder concrete vraagstelling, dat is aan de onderzoekers. Ze willen bijvoorbeeld de aanwezigheid van antilichamen in bloed onderzoeken. Ze vragen zich af of de aanleg voor covid-19 in het DNA zit: dat zou verklaren waarom ook jonge mensen zonder overgewicht de ziekte krijgen. Of ze kijken naar de stollingsgraad van het bloed, of naar processen in het hart.’

Wie analyseren die samples?

‘Onderzoekers van het Amsterdam UMC, soms in samenwerking met externe partijen. Intensivecare-artsen, infectiologen, longartsen, cardiologen, infectiologen, deskundigen op het gebied van bloedstolling enzovoort. Maar ook laboratoriumonderzoekers. Er zijn inmiddels ruim dertig aanvragen gedaan voor samples, de meeste onderzoeken lopen al. Mooi is dat we ook aanvragen krijgen voor uiteenlopende onderzoeken binnen hetzelfde vakgebied. Wij stellen dan voor dat ze gaan samenwerken. Zo is de kans dat het geheel méér wordt dan de som der delen.’

Wat is het nut van het bewaren van stoffen van zo veel verschillende mensen?

‘Er is heel veel variatie per patiënt: sommigen krijgen een longontsteking, anderen bloedstollingsproblemen enzovoort. Waardoor ontstaan die verschillen? Daarnaast heb je voor de ene onderzoeksvraag het materiaal van maar dertig patiënten nodig, en voor de andere dat van honderden. Bij een specifiek soort ontsteking heb je genoeg aan de stoffen van zes patiënten. Voor sommige stollingsproblemen heb je bloed nodig van tweehonderd patiënten. Voor eventuele genetische gevoeligheid hebben we eigenlijk de resultaten nodig van duizenden patiënten: daarvoor zoeken we de samenwerking met Europese partijen in een consortium. Zulke verbanden beginnen nu ook te ontstaan.’

Internationaal gezien hoort u met dit initiatief tot de voorhoede; in Nederland is deze speciale biobank uniek: u was er vroeg bij?

‘Dankzij die snelle reactie hebben we nu een serieuze hoeveelheid samples. De urgentie is voor iedereen duidelijk. We zitten echt in een bizarre situatie. De geneeskunde weet veel, maar over deze ziekte weten we nog maar weinig. Veel te weinig.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden