De 16 belangrijkste lessen uit 20184 – Hoop voor blinden en dwarslaesiepatiënten

Wat we hebben geleerd in 2018: Verlamden lopen en blinden kunnen zien

Het gaat om een paar stappen en een paar pixels, maar wat een hoop biedt de techniek blinden en dwarslaesiepatiënten.

null Beeld Paul Faassen
Beeld Paul Faassen

Ze kunnen er nog niet meteen de Vierdaagse mee lopen maar de eerste stappen zijn gezet, letterlijk. Na jaren waarin een verlamde rat in een tuigje door het lab kon dansen en een mank resusaapje op een loopband opeens weer kon bewegen, hebben wetenschappers hun beloftes weten te vertalen naar de mens. Vijf mannen en een vrouw kregen dit jaar een elektronische stimulator in hun ruggenmerg geïmplanteerd en daar gíngen ze. Onder hen een 35-jarige Nederlander. Fascinerende videobeelden leverde dat op. Goed, ze liepen nog altijd met hulp van rollator, krukken of mensenhanden, maar daarvóór waren ze aan bed of stoel gekluisterd.

Hetzelfde voorzichtige resultaat viel op te tekenen voor mensen zonder zicht: dankzij een chip op het netvlies kan nu bij hen in de duisternis van voorheen het begin van gezichtsvermogen ontstaan. Jeroen Perk is een van de drie Nederlanders die zo’n chip kreeg. Slechts zestig pixels kan hij nu zien, meer niet. Maar het is genoeg om vage contouren te ontwaren.

Peperduur

De techniek is er dus, maar tot nu toe blijft het bij een paar proefpersonen. De reden: geld. De (peperdure) chips worden in Nederland niet standaard vergoed door de verzekeraars. Jeroen Klevering, hoogleraar oogheelkunde aan het Radboud umc, probeert die financiering al het hele jaar rond te krijgen via diverse innovatiepotjes, ook bij de zorgverzekeraars. Het Radboud hoopt begin 2019 twee nieuwe operaties met netvlieschips te kunnen uitvoeren. Deze keer zal dat niet met Second Sight zijn, de Amerikaanse leverancier van Perk, maar met het Duitse Retina Implant AG.

Nieuwe operaties of niet, de technologie die de lamme laat lopen en de blinde weer laat zien, is nog lang niet geschikt voor breed thuisgebruik. De dwarslaesiepatiënten kregen een implantaat bij hun ruggenmerg, dat met elektriciteit de hersenprikkels versterkt die nodig zijn om de beenspieren aan te sturen. Door een combinatie van elektrische stimulatie en maanden- tot jarenlange intensieve oefeningen werden de slapende zenuwbanen in hun ruggenmerg gaandeweg sterker.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

De techniek waarmee de blinde Jeroen Perk is geholpen en die het Radboud umc binnenkort bij meer patiënten hoopt toe te passen, werkt alleen bij mensen bij wie de verbinding tussen de visuele cortex en het netvlies nog intact is. Maar ook voor blinden bij wie dat niet zo is, lijkt een oplossing in zicht. Nederlandse onderzoekers, verbonden aan tal van universiteiten en instituten, zijn hoopvol gestemd over een technologie waarbij een chip in de visuele cortex wordt geplaatst, het gebied in de hersenen waar de visuele informatie binnenkomt. De resolutie is met duizend beeldpuntjes dan ook nog een stuk hoger dan de zestig pixels van Perk. Genoeg om – in sterk geabstraheerde vorm – emoties op een gezicht te zien. Of om borden in een winkel te kunnen lezen.

Gepriegel

Dat duurt nog wel even, want die duizend pixels bezorgen de onderzoekers veel hoofdbrekens. Vanaf elke chip die in de visuele cortex is aangebracht, loopt een draad naar de buitenkant van de schedel, waar zich de contactpunten bevinden. Duizend dus, een ongelofelijk gepriegel. De contactpunten komen samen in een soort stekker, die aan externe apparatuur kan worden gekoppeld. Op deze manier kunnen de onderzoekers informatie toevoegen, die uiteindelijk in het visuele gedeelte van het brein terecht komt. Maar een stekker aan de buitenkant van de schedel? Niet ideaal. De technologie van de Nederlanders is alleen nog in gebruik bij een aap. Uiteindelijk zal de hersenchip draadloos moeten communiceren met de buitenwereld. Zonder stekker.

Ook voor dwarslaesiepatiënten wordt gewerkt aan een vinding met meer gebruiksgemak. Een Nederlands-Zwitsers bedrijf hoopt over een paar jaar een techniek te hebben ontwikkeld die patiënten zelf kunnen toepassen. De verwachtingen zijn hooggespannen: in een van de drie dwarslaesiestudies die dit jaar verschenen, slaagden Zwitserse wetenschappers erin om patiënten te laten lopen zonder dat de stimulator aan stond. Dat duidt op blijvend resultaat. Vermoedelijk ontstaan er lokaal voorzichtig nieuwe verbindingen.

Experts houden terecht nog slagen om de arm. Dat over een jaar of vijf ziekenhuizen massaal hersenoperaties zullen uitvoeren om blinden te voorzien van implantaten in de visuele cortex is ondenkbaar, zeggen ze. Dat dwarslaesiepatiënten dan allemaal met kastjes in hun rug rondlopen evenzeer. Maar lees wat het betekent voor de twee Nederlandse proefpersonen die het geluk hadden dat ze aan een experiment mochten meedoen. De 35-jarige man die zijn nek brak bij een fietsongeluk hoopt dat hij op den duur 10 à 20 meter helemaal zelfstandig kan lopen om even koffie te halen of om de printer op zijn werk aan te zetten. ‘Dat vind ik een mooi doel.’ De man die op zijn 39ste alleen aan de zijkant nog flauwe lichtpuntjes zag, ervaart alles wat hij nu weer ziet, hoe vaag ook, als een wonder. Tijdens een wandeling met zijn vriendin in Noorwegen doemde het landschap op. ‘Ik liep over een pad en ik zag de bergen met daarachter de lichte lucht. Het was ongelofelijk.’

Wat we in 2018 hebben geleerd: 16 belangrijke lessen
De strijd om uw persoonlijke gegevens is echt losgebarsten. Er is zo goed als zeker vloeibaar water op Mars. Aan het einde van 2018 blikt de wetenschapsredactie terug: dit hebben we het afgelopen jaar geleerd.

Verder lezen:

Dwarslaesiepatiënten kunnen dankzij stimulatie van hun ruggenmerg voor het eerst weer stappen zetten. Dankzij een verfijnde techniek wordt zelfs blijvend resultaat geboekt.

Maar zestig pixels kunnen zien: het is een wereld van verschil voor Jeroen, die eerst blind was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden